Shloka 30
Devanagari script
ततः कृत्वा तु राजा स आगमं प्रीतिमानथ । सम्बन्धिना समागम्य हृष्टो वासमुवास ह,इस प्रकार परीक्षा करके राजा हिरण्यवर्मा बड़े प्रसन्न हुए। फिर उन्होंने सम्बन्धीसे मिलकर बड़े हर्ष और उलल्लासके साथ वहाँ निवास किया
Transliteration
tataḥ kṛtvā tu rājā sa āgamaṃ prītimān atha | sambandhinā samāgamya hṛṣṭo vāsam uvāsa ha ||
Translation
یوں تحقیق و تفتیش کر کے وہ بادشاہ خوش ہوا۔ پھر اپنے رشتہ دار سے مل کر نہایت مسرت کے ساتھ وہیں قیام پذیر رہا۔
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिक)
Formअव्यय
कृत्वाhaving done/made
कृत्वा:
Adhikarana
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive), ‘having done’
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
Formअव्यय
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आगमम्arrival/coming; meeting
आगमम्:
Karma
TypeNoun
Rootआगम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रीतिमान्pleased, delighted
प्रीतिमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रीतिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अथthen/now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
Formअव्यय
सम्बन्धिनाwith a relative/kinsman
सम्बन्धिना:
Karana
TypeNoun
Rootसम्बन्धिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
समागम्यhaving met
समागम्य:
Adhikarana
TypeVerb
Rootसम् + आ + गम् (धातु)
Formल्यबन्त अव्यय (gerund), ‘having met/approached’
हृष्टःjoyful, thrilled
हृष्टः:
Karta
TypeAdjective
Rootहृष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वासम्dwelling, residence
वासम्:
Karma
TypeNoun
Rootवास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उवासdwelt, stayed
उवास:
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन
हindeed (emphatic particle)
ह:
TypeIndeclinable
Rootह
Formअव्यय (पादपूरण/निपात)
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaH
Hiraṇyavarmā (king)S
sambandhī (kinsman/relative)Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes
Educational Q&A
Act with propriety: verify and understand a situation before committing oneself, and uphold kinship duties through respectful meeting and harmonious co-residence.
After conducting an examination/verification, King Hiraṇyavarmā becomes pleased, meets his relative, and—happy at the reunion—remains there to reside.