Shloka 1
Drupada’s Alarm and Inquiry Regarding Śikhaṇḍinī (द्रुपदस्य भय-विमर्शः)
Devanagari script
अप ह< बक। है २ 2 द्विनवत्याधिकशततमो< ध्याय: शिखण्डीको पुरुषत्वकी प्राप्ति, द्रपद और हिरण्यवर्माकी प्रसन्नता, स्थूणाकर्णको कुबेरका शाप तथा भीष्मका शिखण्डीको न मारनेका निश्चय भीष्म उवाच शिखण्डिवाक्यं श्रुत्वाथ स यक्षो भरतर्षभ | प्रोवाच मनसा चिन्त्य दैवेनोपनिपीडित:
Transliteration
bhīṣma uvāca
śikhaṇḍivākyaṃ śrutvātha sa yakṣo bharatarṣabha |
provāca manasā cintya daivenopanipīḍitaḥ ||
Translation
شکھنڈی کی بات سن کر وہ یَکش—اے بھرت شریشٹھ—دل میں سوچ کر، دَیو (تقدیر) کے دباؤ سے مجبور ہو کر، بولا۔
Word by Word
शिखण्डि-वाक्यम्the words/speech of Śikhaṇḍin
शिखण्डि-वाक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootशिखण्डिन् + वाक्य
FormNeuter, Accusative, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here)
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
FormMasculine, Nominative, Singular
यक्षःthe Yakṣa
यक्षः:
Karta
TypeNoun
Rootयक्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
भरत-ऋषभO bull of the Bharatas
भरत-ऋषभ:
TypeNoun
Rootभरत + ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular
प्रोवाचsaid/spoke
प्रोवाच:
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
मनसाwith (his) mind; mentally
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
चिन्त्यhaving reflected/thought
चिन्त्य:
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here)
दैवेनby fate; by divine dispensation
दैवेन:
Karana
TypeNoun
Rootदैव
FormNeuter, Instrumental, Singular
उपनिपीडितःoppressed/afflicted
उपनिपीडितः:
TypeAdjective
Rootउप-नि-पीड् (धातु) → उपनिपीडित (कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaS
ShikhandiY
YakshaB
Bharata (lineage)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes