Shloka 6

Śikhaṇḍī-janma-nigūḍha-vṛtta (The concealed birth-account of Śikhaṇḍī) | शिखण्डी-जन्म-निगूढ-वृत्त

Devanagari script

तत: सम्मन्त्रयामास मन्त्रिभि: स महीपति: । हिरण्यवर्मा राजेन्द्र पाञ्चाल्यं पार्थिवं प्रति,राजेन्द्र! फिर राजा हिरण्यवर्माने अपने मन्त्रियोंके साथ बैठकर परामर्श किया कि मुझे पांचालनरेशके साथ कैसा बर्ताव करना चाहिये

Transliteration

tataḥ sammantrayāmāsa mantribhiḥ sa mahīpatiḥ | hiraṇyavarmā rājendra pāñcālyaṃ pārthivaṃ prati ||

Translation

پھر اس بادشاہ نے اپنے وزیروں کے ساتھ مشورہ کیا—اے راجندر، پانچال کے فرمانروا کے ساتھ مجھے کیسا طرزِ عمل اختیار کرنا چاہیے؟

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त)

• सम्मन्त्रयामास: consulted, deliberated
• Type: Verb
• Root: सम् + मन्त्र् (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपदम्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• मन्त्रिभिः: with ministers
• मन्त्रिभिः: Karana
• Type: Noun
• Root: मन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• महीपतिः: the king (lord of the earth)
• महीपतिः: Karta
• Type: Noun
• Root: महीपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• हिरण्यवर्मा: Hiraṇyavarman (proper name)
• हिरण्यवर्मा: Karta
• Type: Noun
• Root: हिरण्यवर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• राजेन्द्र: O king of kings
• Type: Noun
• Root: राजेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• पाञ्चाल्यम्: the Pāñcāla (king/realm/person)
• पाञ्चाल्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पाञ्चाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• पार्थिवम्: the ruler, the king
• पार्थिवम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रति: towards, with regard to
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति
• Form: उपसर्ग/अव्यय (पूर्वकर्मप्रवचनीय)

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Hiraṇyavarmā
• Pāñcāla (kingdom)
• Pāñcāla king (pāñcālya/pārthiva)
• Ministers (mantrin)

Educational Q&A

What is the core teaching?

A ruler should not act impulsively in matters involving other kings; he should deliberate with qualified ministers and choose a course that is both ethically appropriate (dharma) and politically prudent (nīti).

What is happening in the narrative?

Bhīṣma narrates that King Hiraṇyavarmā convenes his ministers and consults them about how he should deal with the Pāñcāla ruler, indicating a moment of policy-making and diplomatic decision.