Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Adhyāya 152: Kaurava-sainyavibhāgaḥ

Division and Standardization of the Kaurava Host

तदुत्सव इवोदग्रं सम्प्रहृष्टनरावृतम्‌ । नगर धार्तराष्ट्स्य भारतासीत्‌ समाकुलम्‌,जनमेजय! दुर्योधनका वह हस्तिनापुर नगर मानो वहाँ कोई उत्सव हो रहा हो, इस प्रकार समृद्ध और हर्षोत्फुल्ल मनुष्योंसे भर गया था, इससे वहाँ बड़ी हलचल मच गयी थी

tad utsava ivodagraṃ samprahṛṣṭa-narāvṛtam | nagaraṃ dhārtarāṣṭrasya bhāratāsīt samākulam, janamejaya ||

اے جنمیجئے! دھارتراشٹروں کا وہ شہر گویا جشن کی طرح جوش و خروش سے اٹھ کھڑا ہوا؛ خوشی سے بھرے لوگوں سے لبریز ہو کر وہ نہایت ہنگامہ خیز اور پرہجوم ہو گیا۔

तत्that (city/it)
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
उत्सवःfestival
उत्सवः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootउत्सव
FormMasculine, Nominative, Singular
इवas if/like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
उदग्रम्lofty/exalted; very great
उदग्रम्:
Karta
TypeAdjective
Rootउदग्र
FormNeuter, Nominative, Singular
सम्प्रहृष्ट-नर-आवृतम्covered/filled with delighted men
सम्प्रहृष्ट-नर-आवृतम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसम्प्रहृष्टनरावृत
FormNeuter, Nominative, Singular
नगरम्city
नगरम्:
Karta
TypeNoun
Rootनगर
FormNeuter, Nominative, Singular
धार्तराष्ट्रस्यof Dhṛtarāṣṭra
धार्तराष्ट्रस्य:
TypeNoun
Rootधार्तराष्ट्र
FormMasculine, Genitive, Singular
भारतO Bhārata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
समाकुलम्confused; in great commotion
समाकुलम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसमाकुल
FormNeuter, Nominative, Singular
जनमेजयO Janamejaya
जनमेजय:
TypeNoun
Rootजनमेजय
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
D
Dhārtarāṣṭras (Kauravas)
H
Hastināpura (implied by context of the Kaurava capital)

Educational Q&A

The verse highlights how collective excitement can mask ethical discernment: a city can celebrate political momentum as if it were a festival, even when that momentum is tied to pride and impending conflict. It cautions that popular enthusiasm is not the same as dharma.

Vaiśampāyana describes the Kaurava capital becoming crowded and noisy, with people delighted and stirred up—like during a festival—indicating heightened public agitation around Duryodhana’s camp and the escalating crisis that will lead toward war.