Shloka 23
Kuntī–Karṇa Saṃvāda: Lineage Disclosure and Appeal to Fraternal Dharma
चिन्तयन्ती बहुविधं हृदयेन विदूयता । बलाबलं च मन्त्राणां ब्राह्मणस्य च वाग्वलम्,दोष॑ं परिहरन्ती च पितुश्नारित्रयरक्षिणी । कथं नु सुकृतं मे स्यान्नापराधवती कथम् “मैं अपने ऊपर आनेवाले सब प्रकारके दोषोंका निवारण करती हुई पिताकी दृष्टिमें अपने सदाचारकी रक्षा करती रहती थी। मैंने सोचा, क्या करूँ, जिससे मुझे पुण्य हो और मैं अपराधिनी न होऊँ। यह सोचकर मैंने मन-ही-मन उन ब्राह्मणदेवताको नमस्कार किया और उस मन्त्रको पाकर कौतूहल तथा अविवेकके कारण मैंने उसका प्रयोग आरम्भ कर दिया। उसका परिणाम यह हुआ कि कन्यावस्थामें ही मुझे भगवान् सूर्यदेवका संयोग प्राप्त हुआ
cintayantī bahuvidhaṁ hṛdayena vidūyatā | balābalaṁ ca mantrāṇāṁ brāhmaṇasya ca vāgvalam, doṣaṁ pariharanti ca pituḥ snāritraya-rakṣiṇī | kathaṁ nu sukṛtaṁ me syān nāparādhavatī katham ||
وَیشَمپایَن نے کہا—دل غم سے جل رہا تھا، وہ بہت سے طریقوں سے سوچنے لگی۔ منتروں کی قوت و کمزوری اور برہمن کی گفتار کی اثر انگیزی کو پرکھتے ہوئے، ہر ممکن عیب کو ٹالنے اور باپ کی نگاہ میں اپنی نیک سیرتی کی حفاظت کرنے کی خاطر اس نے سوچا: “میں ایسا کیا کروں کہ مجھے پُنّیہ ملے، اور میں ملامت کے لائق نہ ٹھہروں؟”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical vigilance: one should actively avoid doṣa (moral fault) and seek sukṛta (merit), while recognizing that powerful forces—like mantras and authoritative speech—can have consequences and therefore demand careful discernment.
The speaker describes a woman’s inner turmoil as she deliberates how to protect her reputation and righteousness before her father, weighing the potency of mantras and a brahmin’s words, and searching for a course that brings merit without incurring guilt.