Shloka 19
उद्योगपर्व — गान्धारी-उपदेशः
Udyoga Parva — Gandhārī’s Counsel to Duryodhana
'क़्रकर्मी मनुष्योंकी भाँति तू पाण्डवोंके प्रति बहुत-से अयोग्य बर्ताव करके मिथ्याचारी और अनार्य होकर भी आज अपने उन अपराधोंके प्रति अनभिज्ञता प्रकट करता है ।। मातापितृभ्यां भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च । शाम्येति मुहुरुक्तोड्सि न च शाम्यसि पार्थिव,“माता-पिता, भीष्म, द्रोण और विदुर सबने तुझसे बार-बार कहा है कि तू संधि कर ले --शान्त हो जा, परंतु भूपाल! तू शान्त होनेका नाम ही नहीं लेता
krakarmī manuṣyāṇāṃ bhānti tvaṃ pāṇḍavān prati bahūn ayogyān vyavahārān kṛtvā mithyācārī cānāryaś ca bhūtvā adya api teṣām aparādhānām anabhijñatāṃ prakāśayasi || mātāpitṛbhyāṃ bhīṣmeṇa droṇena vidureṇa ca | śāmyeti muhur ukto 'si na ca śāmyasi pārthiva ||
کمینۂ ذہن آدمی کی طرح تم نے پانڈوؤں کے خلاف بہت سے ناروا کام کیے؛ فریب کار اور انارَی ہو کر بھی آج تم اپنے گناہوں سے ناواقفیت کا ڈھونگ رچاتے ہو۔ تمہارے ماں باپ، بھیشم، درون اور ودُر نے بار بار کہا—‘صلح کر لو، ٹھنڈے ہو جاؤ’؛ مگر اے بادشاہ، تم مانتے ہی نہیں۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Repeated wise counsel and moral authority cannot help one who clings to deceit and pride; feigned innocence after wrongdoing is itself an ethical failure, and a king’s duty is to restrain anger and choose reconciliation when dharma permits.
In the peace-effort context of the Udyoga Parva, the narrator highlights that Duryodhana has been urged again and again by elders and guardians—his parents, Bhīṣma, Droṇa, and Vidura—to make peace with the Pāṇḍavas, but he remains unyielding and continues to deny or minimize his offenses.