Shloka 25
Udyoga-parva Adhyāya 126 — Kṛṣṇa’s Indictment of Misrule and the Varuṇa Analogy (कृष्णवाक्यं–धर्मपाशदृष्टान्तः)
प्रियमाणे महाबाहौ मयि सम्प्रति केशव । यावद्धि तीक्षणया सूच्या विध्येदग्रेण केशव । तावदप्यपरित्याज्यं भूमेर्न: पाण्डवान् प्रति,“केशव! इस समय मुझ महाबाहु दुर्योधनके जीते-जी पाण्डवोंको भूमिका उतना अंश भी नहीं दिया जा सकता, जितना कि एक बारीक सूईकी नोकसे छिद सकता है
priyamāṇe mahābāhau mayi samprati keśava | yāvaddhi tīkṣṇayā sūcyā vidhyedagreṇa keśava | tāvadapy aparityājyaṃ bhūmer naḥ pāṇḍavān prati ||
ویشَمپایَن نے کہا—اے کیشو! جب تک میں، مہاباہو دُریودھن، زندہ ہوں، پانڈوؤں کے لیے ہماری زمین کا ترک کرنا ممکن نہیں؛ تیز سوئی کی نوک جتنی زمین چھید سکے، اتنی بھی نہیں دی جائے گی۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how unchecked pride and possessiveness can override dharma: refusing even the smallest just concession destroys the possibility of peace and makes violence more likely. Ethically, it warns that obstinate attachment to power and property can become a deliberate choice of adharma.
In the Udyoga Parva’s pre-war negotiations, Duryodhana’s stance is reported: as long as he lives, he will not grant the Pāṇḍavas even a needle-tip’s worth of land. This signals the collapse of diplomatic settlement and foreshadows the inevitability of the Kurukṣetra war.