Shloka 15
Udyoga-parva Adhyāya 126 — Kṛṣṇa’s Indictment of Misrule and the Varuṇa Analogy (कृष्णवाक्यं–धर्मपाशदृष्टान्तः)
Devanagari script
स्वधर्ममनुपश्यन्तो यदि माधव संयुगे । अस्त्रेण निधन काले प्राप्स्याम: स्वरग्यमेव तत्,“माधव! अपने धर्मपर दृष्टि रखते हुए यदि हमलोग युद्धमें किसी समय अस्त्रोंके आघातसे मृत्युको प्राप्त हो जायँ तो वह भी हमारे लिये स्वर्गकी ही प्राप्ति करानेवाली होगी
Translation
اے مادھو! اپنے سْوَدھرم کو پیشِ نظر رکھ کر اگر ہم جنگ میں کسی وقت ہتھیاروں کے وار سے مر جائیں، تو وہ موت بھی ہمارے لیے سُورگ کی ہی حصول یابی کا سبب ہوگی۔
Word by Word
स्वधर्मम्one's own duty
स्वधर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वधर्म
FormMasculine, Accusative, Singular
अनुपश्यन्तःobserving/keeping in view
अनुपश्यन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootअनु√पश्
FormPresent (participle), Plural, Masculine, Nominative, Parasmaipada
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
माधवO Mādhava (Krishna)
माधव:
TypeNoun
Rootमाधव
FormMasculine, Vocative, Singular
संयुगेin battle
संयुगे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंयुग
FormMasculine, Locative, Singular
अस्त्रेणby a weapon
अस्त्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootअस्त्र
FormNeuter, Instrumental, Singular
निधनकालेat the time of death
निधनकाले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनिधनकाल
FormMasculine, Locative, Singular
प्राप्स्यामःwe shall attain
प्राप्स्यामः:
TypeVerb
Root√आप् (प्र-)
FormFuture, First, Plural, Parasmaipada
स्वर्ग्यम्heavenly; leading to heaven
स्वर्ग्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्वर्ग्य
FormNeuter, Accusative, Singular
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
तत्that (death/that event)
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes