Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

उद्योगपर्व — अध्याय १२५: दुर्योधनस्य प्रत्युत्तरम्

Duryodhana’s Reply in the Kuru Assembly

अभिवादयमानं त्वां शिरसा राजकुञ्जर: । पाणिश्यां प्रतिगृह्नातु धर्मराजो युधिछिर:,“हम चाहते हैं कि नृपश्रेष्ठ धर्मराज युधिष्ठिर तुम्हें मस्तक झुकाकर प्रणाम करते देख दोनों हाथोंसे पकड़ (कर हृदयसे लगा) लें

abhivādayamānaṁ tvāṁ śirasā rāja-kuñjaraḥ | pāṇibhyāṁ pratigṛhṇātu dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||

وَیشَمپایَن نے کہا— بادشاہی ہاتھی، دھرمرَاج یُدھِشٹھِر، سر جھکا کر تمہیں تعظیم پیش کرتے ہوئے، دونوں ہاتھوں سے تمہیں تھام کر اپنے دل سے لگا لے۔

अभिवादयमानम्saluting
अभिवादयमानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअभिवादयत् (अभि+√वद्, णिच्)
FormMasculine, Accusative, Singular
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma
TypeNoun
Rootयुष्मद्
Form—, Accusative, Singular
शिरसाwith (his) head; by bowing the head
शिरसा:
Karana
TypeNoun
Rootशिरस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
राजकुञ्जरःthe royal elephant (a great king)
राजकुञ्जरः:
Karta
TypeNoun
Rootराजकुञ्जर
FormMasculine, Nominative, Singular
पाणिश्याम्in/into the hand(s) (hand-clasp)
पाणिश्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपाणिश्या
FormFeminine, Locative, Singular
प्रतिगृह्णातुmay (he) accept/receive
प्रतिगृह्णातु:
Karta
TypeVerb
Rootप्रति+√ग्रह्
FormImperative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
धर्मराजःKing of Dharma (Yudhiṣṭhira)
धर्मराजः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Nominative, Singular
युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Dharma-rāja Yudhiṣṭhira

Educational Q&A

True royal strength is shown through dharmic humility—honouring worthy persons with reverence and wholehearted acceptance rather than pride or hostility.

Vaiśampāyana describes Yudhiṣṭhira’s intended reception of someone: he bows his head in greeting and, with both hands, welcomes the person warmly—an image of respectful, conciliatory conduct in the tense pre-war setting of the Udyoga Parva.