Shloka 1
भीष्मद्रोणयोर्दुर्योधनं प्रति शान्त्युपदेशः | Bhīṣma and Droṇa’s Counsel to Duryodhana for Pacification
इस प्रकार श्रीमहाभारत उद्योगपर्वके अन्तर्गत भगवद्यानपर्वमें भगवद्वाक्यसमग्बन्धी एक सौ चौबीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १२४ ॥/ [दाक्षिणात्य अधिक पाठका ह “लोक मिलाकर कुल ६२ इ “लोक हैं।] #स्न्मा रन () आजमाने पजञ्चविशर्त्याधेकशततमो< ध्याय: भीष्म, द्रोण, विदुर और धृतराष्ट्रका दुर्योधनको समझाना वैशम्पायन उवाच ततः शान्तनवो भीष्मो दुर्योधनममर्षणम् । केशवस्य वच: श्रुत्वा प्रोवाच भरतर्षभ,वैशम्पायनजी कहते हैं--भरतश्रेष्ठ जनमेजय! भगवान् श्रीकृष्णका पूर्वोक्त वचन सुनकर शान्तनुनन्दन भीष्मने ईर्ष्या और क्रोधमें भरे रहनेवाले दुर्योधनसे इस प्रकार कहा -- इस प्रकार श्रीमहाभारत उद्योगपर्वके अन्तर्गत भगवद्यानपर्वमें भीष्म आदिके वचनोंये सम्बन्ध रखनेवाला एक सौ पचीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १२५ ॥। [दाक्षिणात्य अधिक पाठका आधा श्लोक मिलाकर कुल २७ ६ “लोक हैं।] शीच्प्््ि्ल्िसज हज #ज्ज्ज्न्प्च् षड्विशरत्याधेकशततमो< ध्याय: भीष्म और द्रोणका दुर्योधनको पुनः समझाना वैशम्पायन उवाच धृतराष्ट्रवच: श्रुत्वा भीष्मद्रोणौ समव्यथौ । दुर्योधनमिदं वाक्यमूचतु: शासनातिगम्
vaiśampāyana uvāca | tataḥ śāntanavo bhīṣmo duryodhanam amarṣaṇam | keśavasya vacaḥ śrutvā provāca bharatarṣabha ||
وَیشَمپایَن نے کہا—تب شانتنو کے فرزند بھیشم نے کیشو کے کلمات سن کر، عدمِ برداشت اور غضب سے بھڑکتے ہوئے دُریودھن سے مخاطب ہو کر کہا: “اے بھرتوں کے سَردار!” یوں کرشن کے مشورے کے بعد بھی بزرگوں نے دوبارہ دُریودھن کو اَدھرم کے راستے سے روکنے کی کوشش کی؛ جہاں خیرخواہ نصیحت اور ضدی غرور کے بیچ اخلاقی کشمکش جنگ کی طرف پیش قدمی کو تیز کرتی ہے۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Elders who understand dharma must speak plainly when a ruler is driven by anger and intolerance; yet the verse also highlights a moral tragedy—wise counsel can be offered, but it may fail against entrenched pride, setting the stage for adharma and war.
After Kṛṣṇa (Keśava) has spoken, Bhīṣma hears those words and then turns to address Duryodhana, who is described as ‘amarṣaṇa’ (unable to endure, resentful). This introduces Bhīṣma’s admonition sequence aimed at preventing the impending conflict.