Shloka 12
Adhyāya 108: Paścima-dik—Varuṇa’s Realm, Sunset Cosmology, and Sacred-Geographic Markers
Suparṇa–Gālava संवाद
ब्रह्म! इस दिशामें सावर्णि मनु तथा यवक्रीतके पुत्रने सूर्यकी गतिके लिये मर्यादा (सीमा) स्थापित की थी, जिसका सूर्यदेव कभी उल्लंघन नहीं करते हैं ।। अत्र राक्षसराजेन पौलस्त्येन महात्मना । रावणेन तपश्नीर्त्वा सुरेभ्योडमरता वृता,पुलस्त्यवंशी राक्षसराज महामना रावणने इसी दिशामें तपस्या करके देवताओंसे अवध्य होनेका वरदान प्राप्त किया था
yūparṇa uvāca |
brahman! asyāṁ diśi sāvarṇir manuḥ tathā yavakrītaputreṇa sūryasya gatihetor maryādā (sīmā) pratiṣṭhāpitā āsīt, yāṁ sūryadevo na kadācana laṅghayati ||
atra rākṣasarājena paulastyena mahātmanā rāvaṇena tapaḥ kṛtvā surebhyo ’maratā vṛtā ||
یُوپرن نے کہا: اے برہمن! اسی سمت میں ساورنِی منو اور یَوَکْریت کے بیٹے نے سورج کی گردش کے لیے ایک ثابت مَرْیادا (حد) قائم کی تھی جسے سورج دیوتا کبھی نہیں توڑتا۔ اور یہیں پُلستیہ کے خاندان سے تعلق رکھنے والے عظیم دل راکشس راجا راون نے تپسیا کر کے دیوتاؤں سے امرتوا (یا ناقابلِ قتل ہونے) کا ور پایا تھا۔
युपर्ण उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts two kinds of power: (1) the Sun’s immense force that still remains within maryādā (a divinely sanctioned limit), and (2) the extraordinary power gained through tapas and boons. The ethical implication is that true order depends on restraint and respect for boundaries; power without moral restraint can become destructive.
Yūparṇa points out that this particular direction/region is famed for momentous acts: Sāvarṇi Manu and the son of Yavakrīta established a boundary governing the Sun’s course, and in the same quarter Rāvaṇa performed severe austerities and received a boon from the gods (described as immortality/invulnerability).