Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

रसातल-वर्णनम्

Rasātala Description: Surabhi, Phenapāḥ, and the Directional Cows

त्रिराव: सप्तरावश्व वाल्मीकिद्धीपकस्तथा । दैत्यद्वीप: सरिदद्वीप: सारस: पद्मकेतन:,सुवर्णचूड, नागाशी, दारुण, चण्डतुण्डक, अनिल, अनल, विशालाक्ष, कुण्डली, पंकजित्‌ू, वज्रविष्कम्भ, वैनतेय, वामन, वातवेग, दिशाचक्षु, निमेष, अनिमिष, त्रिराव, सप्तराव, वाल्मीकि, द्वीपक, दैत्यद्वीप, सरिदद्वीप, सारस, पद्मकेतन, सुमुख, चित्रकेतु, चित्रब्ह, अनघ, मेषहत्‌, कुमुद, दक्ष, सर्पान्त, सहभोजन, गुरुभार, कपोत, सूर्यनेत्र, चिरान्तक, विष्णुधर्मा, कुमार, परिबर्ह, हरि, सुस्वर, मधुपर्क, हेमवर्ण, मालय, मातरिश्वा, निशाकर तथा दिवाकर। इस प्रकार संक्षेपसे मैंने इन मुख्य-मुख्य गरुड़-संतानोंका वर्णन किया है। ये सभी यशस्वी तथा महाबली बताये गये हैं

nārada uvāca | trirāvaḥ sapta-rāvaś ca vālmīkir dvīpakas tathā | daitya-dvīpaḥ sarid-dvīpaḥ sāraśaḥ padma-ketanaḥ suvarṇa-cūḍaḥ nāgāśī dāruṇaś caṇḍa-tuṇḍakaḥ anilaḥ analaḥ viśālākṣaḥ kuṇḍalī paṅkajit vajra-viṣkambhaḥ vainateyo vāmanaḥ vāta-vego diśā-cakṣuḥ nimeṣo 'nimiṣas tathā | (ete nāmāni garuḍa-santānānām) sūmukhaś citra-ketuś citra-bāhuḥ anagho meṣa-hā kumudaḥ dakṣaḥ sarpāntaḥ saha-bhojanaḥ guru-bhāraḥ kapotaḥ sūrya-netraś cirāntako viṣṇu-dharmā kumāraḥ paribarhaḥ hariḥ su-svaro madhu-parko hema-varṇo mālayaḥ mātariśvā niśākaraḥ tathā divākaraḥ |

ترِراو، سَپتَراو، والمیکی اور دویپک؛ دَیتیہ دویپ، سَرِد دویپ، سارَس اور پَدمکیتن—یہ بھی گَرُڑ کے خاندان میں مشہور ہیں۔

त्रिरावःTrirāva (name)
त्रिरावः:
Karta
TypeNoun
Rootत्रिराव
FormMasculine, Nominative, Singular
सप्तरावःSaptarāva (name)
सप्तरावः:
Karta
TypeNoun
Rootसप्तराव
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
वाल्मीकिःVālmīki (name)
वाल्मीकिः:
Karta
TypeNoun
Rootवाल्मीकि
FormMasculine, Nominative, Singular
दीपकःDīpaka (name; 'lamp')
दीपकः:
Karta
TypeNoun
Rootदीपक
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाalso/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
दैत्यद्वीपःDaityadvīpa (name; 'demon-island')
दैत्यद्वीपः:
Karta
TypeNoun
Rootदैत्यद्वीप
FormMasculine, Nominative, Singular
सरिदद्वीपःSariddvīpa (name; 'river-island')
सरिदद्वीपः:
Karta
TypeNoun
Rootसरिदद्वीप
FormMasculine, Nominative, Singular
सारसःSārasa (name; 'crane')
सारसः:
Karta
TypeNoun
Rootसारस
FormMasculine, Nominative, Singular
पद्मकेतनःPadmaketana (name; 'having lotus as emblem')
पद्मकेतनः:
Karta
TypeNoun
Rootपद्मकेतन
FormMasculine, Nominative, Singular
सुवर्णचूडःSuvarṇacūḍa (name; 'golden-crested')
सुवर्णचूडः:
Karta
TypeNoun
Rootसुवर्णचूड
FormMasculine, Nominative, Singular
नागाशीःNāgāśī (name; 'serpent-faced/serpent-mouthed')
नागाशीः:
Karta
TypeNoun
Rootनागाशी
FormFeminine, Nominative, Singular
दारुणःDāruṇa (name; 'terrible')
दारुणः:
Karta
TypeNoun
Rootदारुण
FormMasculine, Nominative, Singular
चण्डतुण्डकःCaṇḍatuṇḍaka (name; 'fierce-beaked')
चण्डतुण्डकः:
Karta
TypeNoun
Rootचण्डतुण्डक
FormMasculine, Nominative, Singular
अनिलःAnila (name; 'wind')
अनिलः:
Karta
TypeNoun
Rootअनिल
FormMasculine, Nominative, Singular
अनलःAnala (name; 'fire')
अनलः:
Karta
TypeNoun
Rootअनल
FormMasculine, Nominative, Singular
विशालाक्षःViśālākṣa (name; 'large-eyed')
विशालाक्षः:
Karta
TypeNoun
Rootविशालाक्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
कुण्डलीKuṇḍalī/Kuṇḍalin (name; 'earringed/coiled')
कुण्डली:
Karta
TypeNoun
Rootकुण्डलिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
पंकजित्Paṅkajit (name; 'mud-conqueror')
पंकजित्:
Karta
TypeNoun
Rootपंकजित्
FormMasculine, Nominative, Singular
वज्रविष्कम्भःVajraviskambha (name; 'vajra-like support/prop')
वज्रविष्कम्भः:
Karta
TypeNoun
Rootवज्रविष्कम्भ
FormMasculine, Nominative, Singular
वैनतेयःVainateya (name; son of Vinatā; Garuḍa-epithet)
वैनतेयः:
Karta
TypeNoun
Rootवैनतेय
FormMasculine, Nominative, Singular
वामनःVāmana (name; 'dwarf')
वामनः:
Karta
TypeNoun
Rootवामन
FormMasculine, Nominative, Singular
वातवेगःVātavega (name; 'speed of wind')
वातवेगः:
Karta
TypeNoun
Rootवातवेग
FormMasculine, Nominative, Singular
दिशाचक्षुःDiśācakṣu (name; 'eye of the quarters')
दिशाचक्षुः:
Karta
TypeNoun
Rootदिशाचक्षुस्
FormMasculine, Nominative, Singular
निमेषःNimeṣa (name; 'blink')
निमेषः:
Karta
TypeNoun
Rootनिमेष
FormMasculine, Nominative, Singular
अनिमिषःAnimiṣa (name; 'unblinking')
अनिमिषः:
Karta
TypeNoun
Rootअनिमिष
FormMasculine, Nominative, Singular
सुमुखःSumukha (name; 'good-faced')
सुमुखः:
Karta
TypeNoun
Rootसुमुख
FormMasculine, Nominative, Singular
चित्रकेतुःCitraketu (name; 'variegated-bannered')
चित्रकेतुः:
Karta
TypeNoun
Rootचित्रकेतु
FormMasculine, Nominative, Singular
चित्रबाहुःCitrabāhu (name; 'variegated-armed')
चित्रबाहुः:
Karta
TypeNoun
Rootचित्रबाहु
FormMasculine, Nominative, Singular
अनघःAnagha (name; 'sinless')
अनघः:
Karta
TypeNoun
Rootअनघ
FormMasculine, Nominative, Singular
मेषहत्Meṣahat (name; 'ram-slayer')
मेषहत्:
Karta
TypeNoun
Rootमेषहन्
FormMasculine, Nominative, Singular
कुमुदःKumuda (name; 'water-lily')
कुमुदः:
Karta
TypeNoun
Rootकुमुद
FormMasculine, Nominative, Singular
दक्षःDakṣa (name; 'skilful')
दक्षः:
Karta
TypeNoun
Rootदक्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्पान्तःSarpānta (name; 'end of serpents/serpent-ending')
सर्पान्तः:
Karta
TypeNoun
Rootसर्पान्त
FormMasculine, Nominative, Singular
सहभोजनःSahabhojana (name; 'eating together')
सहभोजनः:
Karta
TypeNoun
Rootसहभोजन
FormMasculine, Nominative, Singular
गुरुभारःGurubhāra (name; 'heavy-burdened')
गुरुभारः:
Karta
TypeNoun
Rootगुरुभार
FormMasculine, Nominative, Singular
कपोतःKapota (name; 'pigeon')
कपोतः:
Karta
TypeNoun
Rootकपोत
FormMasculine, Nominative, Singular
सूर्यनेत्रःSūryanetra (name; 'sun-eyed')
सूर्यनेत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootसूर्यनेत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
चिरान्तकःCirāntaka (name; 'long-delaying ender')
चिरान्तकः:
Karta
TypeNoun
Rootचिरान्तक
FormMasculine, Nominative, Singular
विष्णुधर्माViṣṇudharmā (name; 'whose dharma is Viṣṇu')
विष्णुधर्मा:
Karta
TypeNoun
Rootविष्णुधर्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
कुमारःKumāra (name; 'youth/prince')
कुमारः:
Karta
TypeNoun
Rootकुमार
FormMasculine, Nominative, Singular
परिबर्हःParibarha (name; 'ornament/covering')
परिबर्हः:
Karta
TypeNoun
Rootपरिबर्ह
FormMasculine, Nominative, Singular
हरिःHari (name)
हरिः:
Karta
TypeNoun
Rootहरि
FormMasculine, Nominative, Singular
सुस्वरःSusvara (name; 'sweet-voiced')
सुस्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootसुस्वर
FormMasculine, Nominative, Singular
मधुपर्कःMadhuparka (name; 'honey-mixture offering')
मधुपर्कः:
Karta
TypeNoun
Rootमधुपर्क
FormMasculine, Nominative, Singular
हेमवर्णःHemavarṇa (name; 'golden-colored')
हेमवर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootहेमवर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
मालयःMālaya (name; 'garlanded' or 'Mālaya')
मालयः:
Karta
TypeNoun
Rootमालय
FormMasculine, Nominative, Singular
मातरिश्वाMātariśvā (name; Vedic wind/fire figure)
मातरिश्वा:
Karta
TypeNoun
Rootमातरिश्वन्
FormMasculine, Nominative, Singular
निशाकरःNiśākara (name; 'maker of night' = moon)
निशाकरः:
Karta
TypeNoun
Rootनिशाकर
FormMasculine, Nominative, Singular
दिवाकरःDivākara (name; 'maker of day' = sun)
दिवाकरः:
Karta
TypeNoun
Rootदिवाकर
FormMasculine, Nominative, Singular

नारद उवाच

N
Narada
G
Garuḍa
T
Trirāva
S
Saptarāva
V
Vālmīki
D
Dvīpaka
D
Daityadvīpa
S
Sariddvīpa
S
Sārasa
P
Padmaketana
S
Suvarṇacūḍa
N
Nāgāśī
D
Dāruṇa
C
Caṇḍatuṇḍaka
A
Anila
A
Anala
V
Viśālākṣa
K
Kuṇḍalī
P
Paṅkajit
V
Vajraviṣkambha
V
Vainateya
V
Vāmana
V
Vātavega
D
Diśācakṣu
N
Nimeṣa
A
Animiṣa
S
Sumukha
C
Citraketu
C
Citrabāhu
A
Anagha
M
Meṣahā
K
Kumuda
D
Dakṣa
S
Sarpānta
S
Sahabhojana
G
Gurubhāra
K
Kapota
S
Sūryanetra
C
Cirāntaka
V
Viṣṇudharmā
K
Kumāra
P
Paribarha
H
Hari
S
Susvara
M
Madhuparka
H
Hemavarṇa
M
Mālaya
M
Mātariśvā
N
Niśākara
D
Divākara

Educational Q&A

The verse functions as a genealogical catalogue: greatness is framed as inherited and recognized through lineage, fame (yaśas) and strength (bala). In the epic’s ethical world, such lists also remind listeners that power is widespread and not monopolized by one faction—many mighty beings exist beyond the immediate human conflict.

Narada is enumerating the principal offspring of Garuḍa (the great bird, also called Vainateya). The passage is a roll-call of names, concluding that these beings are all illustrious and very powerful.