Shloka 6
Vṛtra’s Cosmic Threat, Viṣṇu’s Upāya, and the Conditional Vulnerability
Udyoga-parva 10
Devanagari script
ऊचुश्न सर्वे देवेशं विष्णु वृत्रभयार्दिता: । त्रयो लोकास्त्वया क्रान्तास्त्रिभिर्विक्रमणै: पुरा
Translation
ورتراسور کے خوف سے بے قرار ہو کر وہ سب دیوتاؤں کے اِیشور وشنو سے بولے—“اے پروردگار! قدیم زمانے میں آپ نے اپنے تین قدموں سے تمام تری لوک کو ناپ لیا تھا۔”
Word by Word
ऊचुःthey said
ऊचुः:
TypeVerb
Rootवच् (ब्रू)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Plural, Parasmaipada
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
देवेशम्the lord of the gods
देवेशम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेवेश
FormMasculine, Accusative, Singular
विष्णुम्Vishnu
विष्णुम्:
Karma
TypeNoun
Rootविष्णु
FormMasculine, Accusative, Singular
वृत्रof Vritra
वृत्र:
TypeNoun
Rootवृत्र
FormMasculine, Genitive, Singular
भयby fear
भय:
Karana
TypeNoun
Rootभय
FormNeuter, Instrumental, Singular
आर्दिताःafflicted, distressed
आर्दिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootआर्दित (आर्द्/अर्द् धातु-निष्पन्न कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Plural, Passive sense (past participle)
त्रयःthree
त्रयः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रि
FormMasculine, Nominative, Plural
लोकाःworlds
लोकाः:
Karta
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Nominative, Plural
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootत्वद्
Form—, Instrumental, Singular
क्रान्ताःstepped over / traversed / measured
क्रान्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रान्त (क्रम् धातु-निष्पन्न कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Plural, Passive sense (past participle)
त्रिभिःwith three
त्रिभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootत्रि
Form—, Instrumental, Plural
विक्रमणैःstrides, steps
विक्रमणैः:
Karana
TypeNoun
Rootविक्रमण
FormNeuter, Instrumental, Plural
पुराformerly, in olden times
पुरा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपुरा
Speaker
शल्य उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes