स्वर्गे दुर्योधनदर्शनम् | Duryodhana Seen in Heaven
Triviṣṭapa
दुर्योधनको ऐसी अवस्थामें देख उसे मिली हुई शोभा और सम्पत्तिका अवलोकन कर राजा युधिष्ठिर अमर्षसे भर गये और सहसा दूसरी ओर लौट पड़े ।।
vaiśaṃpāyana uvāca |
duryodhanaṃ tathāvasthaṃ dṛṣṭvā tasya ca saṃpadam |
śriyaṃ ca labdhāṃ saṃprekṣya rājā yudhiṣṭhiro 'marṣitaḥ |
sahasānyato nivavṛte bruvann uccair vacas tadā ||
na ahaṃ duryodhanenaiva sahitaḥ kāmaye lokān |
lubdhenādīrghadarśinā ||
(…yena vayaṃ sarvasuhṛdbāndhavān haṭhād yuddhe nihatyākhilāṃ pṛthivīm ujjhitavān; yo 'smān pūrvaṃ mahāvane bahu kleśam akārayat; yaś ca dharmaparāṃ nirdoṣāṅgīṃ patnīṃ pāñcālīṃ draupadīṃ sabhāyāṃ gurūṇāṃ samīpe 'karṣat…)
دُریودھن کو اس حالت میں دیکھ کر اور اس کو ملی ہوئی شان و دولت کا مشاہدہ کر کے راجہ یُدھِشٹھِر غصّے سے بھر گیا اور فوراً دوسری طرف پلٹ گیا۔ پھر وہاں موجود سب سے بلند آواز میں بولا—“اے دیوتاؤ! میں ان پُنّیہ لوکوں کو نہیں چاہتا اگر مجھے لالچی اور کم نظر دُریودھن کے ساتھ رہنا پڑے؛ اسی کے سبب ہم نے ہٹ دھرمی کی جنگ میں اپنے تمام دوستوں اور رشتہ داروں کا سنہار کیا اور زمین کو ویران کر ڈالا؛ اسی نے پہلے ہمیں مہابن میں سخت دکھ دیے؛ اور اسی نے بزرگوں کے سامنے بھری سبھا میں ہماری بے عیب اَنگوں والی، دھرم پرایَنہ پتنی—پانچالی دروپدی—کو گھسیٹ کر لایا تھا۔”
वैशग्पायन उवाच
Merit and reward are not merely about reaching a ‘heavenly’ state; ethical integrity matters. Yudhiṣṭhira refuses a heaven that appears to honor the very agent of greed and injustice, asserting that association with adharma is unacceptable even if it comes with celestial pleasure.
In Svargārohaṇa, Yudhiṣṭhira is shown Duryodhana enjoying splendor in the heavenly realms. Outraged by the memory of Duryodhana’s crimes—war’s devastation, the exile’s suffering, and Draupadī’s humiliation—Yudhiṣṭhira turns away and declares he does not want such worlds if he must share them with Duryodhana.