Shloka 1
Kṣātra-dharma in Campaign and Battle: Protection, Purification, and the Ideal Warrior’s End (क्षात्रधर्मः—अभियानयुद्धे रक्षणदानशुद्धिः)
इस प्रकार श्रीमह्ा भारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधर्मानुशासनपर्वमें विजयाथिलाषी राजाका बर्तावविषयक छियानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ९६ ॥/ अपन करा बछ। अंक सप्तनवतितमो< ध्याय: शुरवीर क्षत्रियोंके कर्तव्यका तथा उनकी आत्मशुद्धि और सदगतिका वर्णन युधिछिर उवाच क्षत्रधर्माद्धि पापीयान्न धर्मोडस्ति नराधिप । अपयानेन युद्धेन राजा हन्ति महाजनम्,युधिष्ठिरने पूछा--नरेश्वर! क्षत्रियधर्मसे बढ़कर पापपूर्ण दूसरा कोई धर्म नहीं है; क्योंकि राजा किसी देशपर चढ़ाई करने और युद्ध छेड़नेके द्वारा महान् जन-संहार कर डालता है इति श्रीमहा भारते शान्तिपर्वणि राजधर्मानुशासनपर्वणि सप्तनवतितमो<ध्याय: ।। ९७ || इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधमनुशासनपर्वमें सत्तानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ९७ ॥ ऑपन-माज बछ। ऑफ" अष्टनवतितमोब् ध्याय: इन्द्र और अम्बरीषके संवादमें नदी और यज्ञके रूपकोंका वर्णन तथा हक कि 58 हुए मारे जानेवाले शूरवीरोंको उत्तम लोकोंकी प्राप्तिका कथन युधिषछ्िर उवाच ये लोका युध्यमानानां शूराणामनिवर्तिनाम् | भवन्ति निधन प्राप्य तन्मे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca | ye lokā yudhyamānānāṃ śūrāṇām anivartinām | bhavanti nidhanaṃ prāpya tan me brūhi pitāmaha ||
یُدھشٹھِر نے کہا— اے نرادھپ! کشتریہ دھرم سے بڑھ کر کوئی اور دھرم اتنا پاپ آلود نہیں؛ کیونکہ راجا چڑھائی اور جنگ کے ذریعے بڑے لوگوں کے ہجوم کا قتلِ عام کر دیتا ہے۔ اے پِتامہ! جو بہادر سورما میدانِ جنگ میں پیٹھ نہ دکھا کر لڑتے لڑتے مارے جاتے ہیں، موت کے بعد اُنہیں کون سے لوک نصیب ہوتے ہیں؟ یہ مجھے بتائیے۔
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical inquiry central to kṣatriya-dharma: whether steadfast courage in a righteous battle (non-retreat, facing death) leads to specific meritorious posthumous realms, and on what moral conditions such results depend.
In the Śānti Parva’s instruction on royal duty, Yudhiṣṭhira addresses Bhīṣma as ‘Pitāmaha’ and asks him to explain the fate of warriors who die while fighting without retreat—seeking clarity on the spiritual consequences of battlefield death.