Shloka 17
Adharmic Victory as Unstable; Rules of Restraint, Mediation, and Conciliation (अधर्मविजय-अध्रुवत्व तथा क्षमा-नयः)
यस्य स्फीतो जनपद: सम्पन्न: प्रियराजक: । संतुष्टभृत्यसचिवो दृढमूल: स पार्थिव:,जिस राजाका देश समृद्धिशाली, धन-धान्यसे सम्पन्न तथा राजभक्त होता है और जिसके सेवक एवं मन्त्री संतुष्ट रहते हैं, उसीकी जड़ मजबूत मानी जाती है
yasya sphīto janapadaḥ sampannaḥ priyarājakaḥ | santuṣṭabhṛtyasacivo dṛḍhamūlaḥ sa pārthivaḥ ||
بھیشم نے کہا—جس بادشاہ کی رعایا خوشحال ہو، ملک دولت و غلّہ سے بھرپور ہو، لوگ اپنے محبوب فرمانروا کے وفادار ہوں، اور جس کے خادم و وزیر مطمئن رہیں—وہی بادشاہ مضبوط بنیاد والا، یعنی مستحکم سلطنت کا مالک سمجھا جاتا ہے۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s stability rests on two pillars: the prosperity of the realm and the contentment of those who serve in governance. When subjects thrive and officials are satisfied, the rule is 'firm-rooted'—secure and aligned with rajadharma.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma is advising Yudhishthira on rajadharma. Here he describes the marks of a well-established ruler: a flourishing country, loyal subjects, and satisfied ministers and retainers.