Shloka 19
Vāmadeva’s Rājadharma: Norm-Setting, Counsel, and the Prevention of Rāṣṭra-Vināśa (वामदेव-प्रोक्तं राजधर्मम्)
ये केचित् भूमिपतय: सर्वास्तानन्ववेक्षयेत् । सुहृद्धिरनभिख्यातैस्तेन राजातिरिच्यते,जो राजा अपने अप्रसिद्ध सुहृदोंके द्वारा गुप्तरूपसे समस्त भूपतियोंकी अवस्थाका निरीक्षण कराता है, वह अपने इस बर्तावके द्वारा सर्वश्रेष्ठ हो जाता है
ye kecid bhūmipatayaḥ sarvāṁs tān anvavekṣayet | suhṛdbhir anabhikhyātaiḥ tena rājātiricyate ||
وام دیو نے کہا—جو بھی بھوپتی ہوں، راجا کو ان سب پر نظر رکھنی چاہیے۔ جو راجا ایسے معتمد دوستوں کے ذریعے، جو عوام میں معروف نہ ہوں، تمام دوسرے راجاؤں کی حالت اور نیت کا خفیہ مشاہدہ کراتا ہے، وہ اسی تدبیر سے حکمرانوں میں ممتاز ہو جاتا ہے۔
वामदेव उवाच
Educational Q&A
A ruler should maintain informed vigilance about other rulers through discreet, trustworthy, and publicly unknown agents; strategic awareness and secrecy, used responsibly, make a king excel in governance.
In the Śānti Parva’s instruction on rāja-dharma, the sage Vāmadeva advises the king on practical statecraft: to assess the situation of all other kings by employing trusted but unrecognized friends who can observe and report without drawing attention.