Shloka 10
Devanagari script
संरक्ष्यान् पालयेद् राजा स राजा राजसत्तम: | ये केचित् तान् न रक्षन्ति तैर्थों नास्ति कश्चन,जो रक्षा करनेके योग्य पुरुषोंकी रक्षा करता है, वही राजा समस्त राजाओंमें शिरोमणि है। जो रक्षाके पात्र मनुष्योंकी रक्षा नहीं करते, उन राजाओंकी जगत्को कोई आवश्यकता नहीं है
Translation
جو بادشاہ حفاظت کے لائق مردوں کی حفاظت کرتا ہے، وہی سب بادشاہوں میں افضل ہے۔ اور جو حفاظت کے مستحق لوگوں کی حفاظت نہیں کرتے، ایسے بادشاہوں کی دنیا کو کوئی ضرورت نہیں۔
Word by Word
संरक्ष्यान्those who are to be protected
संरक्ष्यान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसंरक्ष्य (√रक्ष् + सम्, ल्यप्/तव्यत्-समकक्ष कृदन्त; here used as gerundive/absolutive-like qualifying object)
FormMasculine, Accusative, Plural
पालयेत्should protect/maintain
पालयेत्:
TypeVerb
Root√पाल्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe/that (king)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
राजसत्तमःbest among kings
राजसत्तमः:
Karta
TypeAdjective
Rootराजसत्तम
FormMasculine, Nominative, Singular
येwho (those who)
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
केचित्some (certain ones)
केचित्:
Karta
TypePronoun
Rootक (किम्) + चित्
FormMasculine, Nominative, Plural
तान्them
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
रक्षन्तिprotect
रक्षन्ति:
TypeVerb
Root√रक्ष्
FormPresent (Lat), 3rd, Plural, Parasmaipada
तेषाम्of them (of those kings)
तेषाम्:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Plural
अर्थःpurpose/need/use
अर्थः:
Karta
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अस्तिis/exists
अस्ति:
TypeVerb
Root√अस्
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Parasmaipada
कश्चनanyone/anything at all
कश्चन:
Karta
TypePronoun
Rootक (किम्) + चन
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes