Shloka 6
अरण्यवृत्ति-वैराग्योपदेशः | Forest Discipline and the Program of Non-Attachment
शीतवातातपसह: क्षुत्पिपासाश्रमक्षम: । तपसा विधिदृष्टेन शरीरमुपशोषयन्,सर्दी, गर्मी और हवाको सहूँगा, भूख, प्यास और परिश्रमको सहनेका अभ्यास डालूगा, शास्त्रोक्त तपस्याद्वारा इस शरीरको सुखाता रहूँगा
śītavātātapasahaḥ kṣutpipāsāśramakṣamaḥ | tapasā vidhidṛṣṭena śarīram upaśoṣayan ||
یُدھِشٹھِر نے کہا—میں سردی، ہوا اور گرمی کو برداشت کروں گا؛ بھوک، پیاس اور مشقت سہنے کی مشق کروں گا۔ شاستری قاعدے کے مطابق کی گئی تپسیا سے اس جسم کو مسلسل نحیف رکھوں گا—منضبط ریاضت سے اسے قابو میں لاؤں گا۔
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches disciplined endurance (titikṣā) and regulated austerity (tapas) as ethical self-governance: one restrains bodily demands—heat/cold, hunger/thirst, fatigue—through scripturally guided practice rather than impulsive self-indulgence.
In the Śānti Parva’s dharma-discourse setting, Yudhiṣṭhira expresses a resolve to undertake rule-based penance, emphasizing bodily restraint and endurance as part of his moral and spiritual response after the war.