अरण्यवृत्ति-वैराग्योपदेशः | Forest Discipline and the Program of Non-Attachment
कुछ मनुष्य शुभाशुभ कर्म करके कार्य-कारणसे अपने साथ जुड़े हुए स्वजनोंका भरण-पोषण करते हैं ।।
yudhiṣṭhira uvāca | āyuṣo 'vasāne prahāyedam kṣīṇaprāṇaṁ kalevaram | pratigṛhṇāti tat pāpaṁ kartuḥ karmaphalaṁ hi tat ||
جب عمر کی مدت پوری ہو جاتی ہے تو مجسم جیو اس بےجان، کمزور سانسوں والے جسم کو چھوڑ دیتا ہے؛ پھر وہی پہلے کیا ہوا گناہ اپنے اوپر لے لیتا ہے—کیونکہ عمل کا پھل کرنے والے ہی کو ملتا ہے۔ اگر کوئی شخص نیک و بد اعمال کے ذریعے اپنے زیرِکفالت عزیزوں کی پرورش بھی کرے، تب بھی اس کا اخلاقی انجام آخرکار اسی عامل کی طرف لوٹ آتا ہے۔
युधिछिर उवाच
The verse teaches moral accountability: the fruit of action (karma-phala), including sin (pāpa), ultimately accrues to the doer (kartṛ), regardless of justifications such as supporting one’s family or dependents.
In the Śānti Parva’s ethical discourse, Yudhiṣṭhira reflects on how, at death, the self leaves the lifeless body and must bear the consequences of prior deeds; he emphasizes that karmic results cannot be transferred away from the agent.