Shloka 2

राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः

Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration

Devanagari script

भीष्म उवाच राष्ट्रगुप्तिं च ते सम्यग्‌ राष्ट्रस्यैव तु संग्रहम्‌ । हन्त सर्व प्रवक्ष्यामि तत्त्वमेकमना: शृणु,भीष्मजीने कहा--राजन्‌! अब मैं बड़े हर्षके साथ तुम्हें राष्ट्रकी रक्षा तथा वृद्धिका सारा रहस्य बता रहा हूँ। तुम एकाग्रचित्त होकर सुनो

Transliteration

bhīṣma uvāca rāṣṭraguptiṃ ca te samyag rāṣṭrasyaiva tu saṅgraham | hanta sarvaṃ pravakṣyāmi tattvam ekamanāḥ śṛṇu ||

Translation

بھیشم نے کہا—اے راجن! میں تمہیں ریاست کی حفاظت اور ریاست کے استحکام و تنظیم (سنگ्रह) کا طریقہ ٹھیک ٹھیک بتاؤں گا۔ آؤ، میں سب کچھ—اس کا جوہر و حقیقت—بیان کرتا ہوں؛ تم یکسوئی کے ساتھ سنو۔

Word by Word

• भीष्मः: Bhishma
• भीष्मः: Karta
• Type: Noun
• Root: भीष्म
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• उवाच: said
• Type: Verb
• Root: वच्
• Form: Perfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada

• राष्ट्रगुप्तिम्: protection of the kingdom
• राष्ट्रगुप्तिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: राष्ट्रगुप्ति
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• ते: to you
• ते: Sampradana
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: —, Dative, Singular

• सम्यक्: properly, correctly
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक्

• राष्ट्रस्य: of the kingdom
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र
• Form: Neuter, Genitive, Singular

• एव: indeed, just
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• तु: but/and (emphatic)
• Type: Indeclinable
• Root: तु

• संग्रहम्: maintenance, consolidation, governance
• संग्रहम्: Karma
• Type: Noun
• Root: संग्रह
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• हन्त: come!/well then!/indeed (interjection)
• Type: Indeclinable
• Root: हन्त

• सर्वम्: all (of it)
• सर्वम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सर्व
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• प्रवक्ष्यामि: I shall explain/tell
• Type: Verb
• Root: वच्
• Form: Simple Future (Lृट्), 1st, Singular, Parasmaipada

• तत्त्वम्: truth, principle, essence
• तत्त्वम्: Karma
• Type: Noun
• Root: तत्त्व
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• एकमनाः: single-minded, attentive
• एकमनाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: एकमनस्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• शृणु: listen
• Type: Verb
• Root: श्रु
• Form: Imperative (Lot), 2nd, Singular, Parasmaipada

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• the king (addressed as 'to you', i.e., Yudhishthira in context)
• rāṣṭra (the kingdom/state)