Vyavahāra-Śuddhi and Rājadharma: Clean Administration, Counsel, and Proportional Punishment
Chapter 86
निष्पाप युधिष्ठिर! यह नीतिशास्त्रका तत्त्व है, जिसे मैंने तुम्हें बताया है। किसीपर भी पूरा विश्वास न करना नरेशोंका परम गोपनीय गुण बताया जाता है ।।
niṣpāpa yudhiṣṭhira! etan nītiśāstrasya tattvaṃ mayā te kathitam | kasyāpi pūrṇaṃ viśvāsaṃ na kartavyaṃ—nareśānāṃ parama-gopyaḥ guṇa iti kathyate ||
بھیشم نے کہا—اے بےگناہ یُدھشٹھِر! یہی نیتی شاستر کا جوہر ہے جو میں نے تمہیں بتایا ہے۔ کسی پر بھی پورا بھروسا نہ کرنا؛ ایسی محتاط نگہبانی کو بادشاہوں کی نہایت خفیہ اور نہایت اہم صفت کہا گیا ہے۔ ایتی شری مہابھارتے شانتی پربنی راج دھرم انوشاسن پربنی اماتیہ ویبھاگے پنچاشیتیتَموऽدھیائے۔
भीष्म उवाच
Bhishma teaches that a ruler must practice prudent restraint in trust: never granting anyone absolute confidence, because safeguarding secrets and maintaining strategic caution are essential to stable governance.
In the Śānti Parva’s instruction on royal duty (rājadharma), Bhishma continues advising Yudhishthira on principles of statecraft, emphasizing confidential conduct and careful judgment in dealing with others.