Shloka 3
ऋत्विग्धर्मः, दक्षिणा-न्यायः, तपसः परमार्थः
Ritvij-Dharma, the Norm of Dakṣiṇā, and the Higher Meaning of Tapas
ये त्वेकरतयो नित्यं धीराशक्ष प्रियवादिन: । परस्परस्य सुहृद: समन्तात् समदर्शिन:,जो सदा एकमात्र यजमानके ही हित-साधनमें तत्पर रहनेवाले, धीर, प्रियवादी, एक- दूसरेके सुहृद् तथा सब ओर समान दृष्टि रखनेवाले हैं, वे ही ऋत्विज् होनेके योग्य हैं
ye tv ekaratayo nityaṃ dhīrāś ca priya-vādinaḥ | parasparasya suhṛdaḥ samantāt sama-darśinaḥ ||
بھیشم نے کہا—جو ہمیشہ یکسو ہو کر خدمت میں لگے رہتے ہیں، ثابت قدم اور ضبطِ نفس والے ہیں، نرم گفتار ہیں، آپس میں ایک دوسرے کے خیرخواہ ہیں اور ہر سمت یکساں نظر رکھتے ہیں—وہی یَجْن میں رتوِج (مُجری پجاری) بننے کے لائق ہیں۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma defines ethical qualifications for sacrificial priests: unwavering dedication to the rite, steadiness and self-mastery, kind speech, mutual goodwill, and impartial vision. Ritual authority is grounded in character, not merely technical skill.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and right conduct, Bhishma advises on who should be chosen as ṛtvij priests for a sacrifice, emphasizing moral temperament and harmonious relations among officiants.