Shloka 15
ऋत्विग्धर्मः, दक्षिणा-न्यायः, तपसः परमार्थः
Ritvij-Dharma, the Norm of Dakṣiṇā, and the Higher Meaning of Tapas
पुमान् यज्ञश्न सोमश्च न्यायवृत्तो यदा भवेत् | अन्यायवृत्त: पुरुषो न परस्य न चात्मन:,यज्ञकर्ता पुरुष, यज्ञ और सोमरस--ये तीनों जब न्याय-सम्पन्न होते हैं तब यज्ञका यथार्थरूपसे सम्पादन होता है। अन्यायपरायण पुरुष न दूसरेका भला कर सकता है, न अपना ही
pumān yajñaśna somaś ca nyāyavṛtto yadā bhavet | anyāyavṛttaḥ puruṣo na parasya na cātmanaḥ ||
یَجْیَہ کرنے والا مرد، یَجْیَہ اور سوم رس—یہ تینوں جب عدل و راست روی میں قائم ہوں تو یَجْیَہ اپنے حقیقی طور پر مکمل ہوتا ہے۔ جو شخص ناانصافی کا خوگر ہو وہ نہ دوسرے کا بھلا کر سکتا ہے نہ اپنا۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ritual action becomes genuinely fruitful only when it is grounded in justice and ethical conduct; unrighteous behavior undermines both social good and personal welfare.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma explains to the listener that the integrity of a sacrifice depends on the moral rectitude of all involved—sacrificer, participants, and the Soma offering—while condemning the futility of unjust conduct.