Shloka 12

Yogakṣema, Purohita, and the Mucukunda–Vaiśravaṇa Dialogue (योगक्षेम–पुरोहित–मुचुकुन्दवैश्रवणसंवादः)

Devanagari script

मुचुकुन्दस्ततः क्रुद्धः प्रत्युवाच धनेश्वरम्‌ । न्यायपूर्वमसंरब्धमसम्भ्रान्तमिदं वच:,यह सुनकर मुचुकुन्द कुपित हो उठे और धनाध्यक्ष कुबेरसे यह न्याययुक्त, रोषरहित तथा सम्भ्रमशून्य वचन बोले--

Transliteration

mucukundas tataḥ kruddhaḥ pratyuvāca dhaneśvaram | nyāyapūrvam asaṃrabdham asambhrāntam idaṃ vacaḥ ||

Translation

تب مچوکُند غصّے میں آ کر مالکِ دولت کو جواب دینے لگا؛ مگر اس کے الفاظ انصاف پر قائم تھے—نہ جلدبازی، نہ اضطراب، نہ گھبراہٹ—پورے سکون و وقار کے ساتھ ادا کیے گئے۔

Word by Word

• मुचुकुन्दः: Muchukunda
• मुचुकुन्दः: Karta
• Type: Noun
• Root: मुचुकुन्द
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• ततः: then/thereupon
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः

• क्रुद्धः: angry
• क्रुद्धः: Karta
• Type: Adjective
• Root: क्रुद्ध
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• प्रत्युवाच: replied/answered
• Type: Verb
• Root: प्रति-√वच्
• Form: Perfect (Paroksha), 3rd, Singular, Parasmaipada

• धनेश्वरम्: the lord of wealth (Kubera)
• धनेश्वरम्: Karma
• Type: Noun
• Root: धन-ईश्वर
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• न्यायपूर्वम्: in accordance with justice
• Type: Adjective
• Root: न्याय-पूर्व
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• असंरब्धम्: unagitated/calm
• Type: Adjective
• Root: अ-सम्-रब्ध
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• असम्भ्रान्तम्: unconfused/unflustered
• Type: Adjective
• Root: अ-सम्भ्रान्त
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• इदम्: this
• Type: Pronoun
• Root: इदम्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• वचः: speech/words
• वचः: Karma
• Type: Noun
• Root: वचस्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

Speaker

धनद उवाच

Characters & Entities

• Mucukunda
• Kubera (Dhaneśvara/Dhanādhyakṣa)