Shloka 80
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
Devanagari script
दण्डनीरत्यां यदा राजा सम्यक् कार्त्स्न्येन वर्तते । तदा कृतयुगं नाम कालसूृष्टं प्रवर्तते
Translation
جب بادشاہ دَṇḍanīti میں پوری طرح اور درست طور پر برتاؤ کرتا ہے، تب کَال کی سُرشت ‘کرت یُگ’ جاری ہو جاتا ہے؛ بادشاہ کے اثر سے بننے والا زمانہ ہی ستیہ یُگ کی تخلیق کر دیتا ہے۔
Word by Word
दण्डनीत्याम्in the policy of punishment / governance
दण्डनीत्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदण्डनीति
FormFeminine, Locative, Singular
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
सम्यक्properly, correctly
सम्यक्:
TypeIndeclinable
Rootसम्यक्
कार्त्स्न्येनwith completeness, entirely
कार्त्स्न्येन:
Karana
TypeNoun
Rootकार्त्स्न्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
वर्ततेconducts himself / acts
वर्तते:
TypeVerb
Rootवृत् (वर्तते)
FormPresent, Indicative, Atmanepada, Third, Singular
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
कृतयुगम्the Kṛta-yuga (Satya-yuga)
कृतयुगम्:
Karta
TypeNoun
Rootकृतयुग
FormNeuter, Nominative, Singular
नामby name, called
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनाम
कालसृष्टम्created/produced by time
कालसृष्टम्:
TypeAdjective
Rootकालसृष्ट
FormNeuter, Nominative, Singular
प्रवर्ततेcomes into operation / begins
प्रवर्तते:
TypeVerb
Rootप्रवृत् (प्रवर्तते)
FormPresent, Indicative, Atmanepada, Third, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes