Shloka 24
Kṣātra-dharma as the Public Foundation of Dharma (क्षात्रधर्म-प्रशंसा)
बाह्वायत्तं क्षत्रियैमनिवानां लोकश्रेष्ठ धर्ममासेवमानै: । सर्वे धर्मा: सोपधर्मस्त्रियाणां राज्ञो धर्मादिति वेदाच्छूणोमि,राजन! राजधर्म बाहुबलके अधीन होता है। वह क्षत्रियके लिये जगतका श्रेष्ठतम धर्म है, उसका सेवन करनेवाले क्षत्रिय मानवमात्रकी रक्षा करते हैं। अतः तीनों वर्णोंके उपधर्मोंसहित जो अन्यान्य समस्त धर्म हैं। वे राजधर्मसे ही सुरक्षित रह सकते हैं, यह मैंने वेद-शास्त्रसे सुना है
bāhvāyattaṃ kṣatriyair manuṣyāṇāṃ lokaśreṣṭhaṃ dharmam āsevamānaiḥ | sarve dharmāḥ sopadharmas triyāṇāṃ rājño dharmād iti vedāc chrūṇomi, rājan ||
بھیشم نے کہا— اے راجن، میں نے وید اور شاستروں سے سنا ہے کہ راج دھرم بازوؤں کی قوت پر قائم ہے۔ کشتریوں کے لیے یہی دنیا کا سب سے اعلیٰ دھرم ہے؛ اس پر چلنے والے کشتری تمام انسانوں کی حفاظت کرتے ہیں۔ اسی لیے تینوں ورنوں کے اُپ دھرموں سمیت باقی سب دھرم راج دھرم کی حفاظت ہی میں محفوظ رہتے ہیں۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Royal duty (rājadharma) is presented as the protective framework for society: when the king (and kṣatriyas) uphold order through strength and governance, all other dharmas—including the subsidiary duties of the social orders—can be practiced safely.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on governance after the war. Here he emphasizes that the king’s responsibility to protect and enforce order is foundational, citing Vedic-śāstric authority for the primacy of rājadharma.