Shloka 10
Kṣātra-dharma as the Public Foundation of Dharma (क्षात्रधर्म-प्रशंसा)
लोके चेदं सर्वलोकस्य न स्या- च्चातुर्वर्ण्य वेदवादाश्व न स्यु: । सर्वाक्षैज्या: सर्वलोकक्रिया श्र सद्यः सर्वे चाश्रमस्था न वै स्यु:,यदि भगवान् विष्णु यथायोग्य विधान न करें तो लोकमें जो सब लोगोंको यह सुख आदि उपलब्ध है, वह न रह जाय। चारों वर्ण तथा वेदोंके सिद्धान्त टिक न सकें। सम्पूर्ण यज्ञ तथा समस्त लोककी क्रियाएँ बंद हो जायूँ तथा आश्रमोंमें रहनेवाले सब लोग तत्काल विनष्ट हो जायूँ
loke cedaṁ sarvalokasya na syāc cāturvarṇyaṁ vedavādāś ca na syuḥ | sarvākṣaijyāḥ sarvalokakriyāś ca sadyaḥ sarve cāśramasthā na vai syuḥ ||
بھیشم نے کہا—اگر بھگوان وشنو نے مناسب طور پر یہ نظام قائم نہ رکھا ہوتا تو دنیا میں سب لوگوں کی بھلائی اور آسودگی برقرار نہ رہتی۔ چاتُروَرْنْیَ اور ویدوں کی اتھارٹی قائم نہ رہتی۔ تمام یَجّیہ اور وہ سب اعمال جن سے معاشرہ چلتا ہے موقوف ہو جاتے، اور آشرم دھرم میں قائم لوگ بھی فوراً زوال و تباہی کا شکار ہو جاتے۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that dharma is not merely personal morality but a divinely sustained structure that supports society: varṇa-duties, Vedic authority, sacrifice, and āśrama disciplines together preserve collective welfare; if that ordering collapses, social and spiritual life deteriorate rapidly.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on kingship and dharma after the war. Here he emphasizes that the world’s stability depends on proper regulation and maintenance of dharmic institutions—framed as being upheld through the divine governance associated with Viṣṇu.