Shloka 13
ब्राह्मण केवल वेदोंके स्वाध्यायसे ही कृतकृत्य हो जाता है। वह दूसरा कर्म करे या न करे। सब जीवोंके प्रति मैत्रीभाव रखनेके कारण वह मैत्र कहलाता है ।। क्षत्रियस्यापि यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि भारत । दद्याद् राजन् न याचेत यजेत न च याजयेत्,भरतनन्दन! क्षत्रियका भी जो धर्म है, वह तुम्हें बता रहा हूँ। राजन! क्षत्रिय दान तो करे, किंतु किसीसे याचना न करे; स्वयं यज्ञ करे, किंतु पुरोहित बनकर दूसरोंका यज्ञ न करावे
bhīṣma uvāca | brāhmaṇaḥ kevalaṃ vedānāṃ svādhyāyenaiva kṛtakṛtyo bhavati; sa dvitīyaṃ karma kuryād vā na vā | sarvabhūteṣu maitrībhāvaṃ dhārayann eva sa “maitra” iti kathyate || kṣatriyasyāpi yo dharmas taṃ te vakṣyāmi bhārata | dadyād rājan na yāceta, yajeta na ca yājayet, bharatanandana ||
بھیشم نے کہا—برہمن صرف ویدوں کے سوادھیائے سے ہی کِرتکرتیہ ہو جاتا ہے، وہ دوسرے کام کرے یا نہ کرے۔ سب جانداروں کے ساتھ دوستی اور خیرخواہی کا بھاؤ رکھنے کے سبب وہ ‘مَیتر’ کہلاتا ہے۔ اب، اے بھارت، میں کشتریہ کا دھرم بھی بتاتا ہوں—اے راجن، وہ دان کرے مگر کسی سے یَچنا نہ کرے؛ اپنے لیے یَجْیَ کرے، مگر پُروہِت بن کر دوسروں کے یَجْیَ نہ کرائے۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma distinguishes role-based duties: a brahmin is fulfilled through Vedic self-study and universal friendliness, while a kshatriya should be generous without begging and should perform sacrifices for himself/kingdom without taking up the priestly function of conducting sacrifices for others.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising King Yudhiṣṭhira on dharma after the war, outlining ethical norms for different social roles—here contrasting brahminical discipline with the proper conduct of a ruling warrior.