Shloka 61

Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)

Devanagari script

वाक्पारुष्यं तथोग्रत्वं दण्डपारुष्यमेव च | आत्मनो निग्रहस्त्यागो हार्थदूषणमेव च,वाणीकी कटुता, उग्रता, दण्डकी कठोरता, शरीरको कैद कर लेना, किसीको सदाके लिये त्याग देना और आर्थिक हानि पहुँचाना--ये छः: प्रकारके क्रोधजनित व्यसन उक्त ग्रन्थमें बताये गये हैं

Transliteration

vāk-pāruṣyaṃ tathogratvaṃ daṇḍa-pāruṣyam eva ca | ātmano nigrahas tyāgo hārtha-dūṣaṇam eva ca ||

Translation

بھیشم نے کہا—سخت کلامی، تندخوئی، سزا میں سنگدلی، جسمانی قید و بند (حبس)، کسی کو بالکل ترک کر دینا، اور مالی نقصان پہنچانا—یہ چھے غضب سے پیدا ہونے والے عیوب اس تعلیم میں بتائے گئے ہیں۔

Word by Word

वाक्पारुष्यंharshness of speech

तथाand; likewise

उग्रत्वंfierceness; violence

दण्डपारुष्यम्harshness of punishment; severity of the rod

एवindeed; just

चand

आत्मनःof oneself

निग्रहःrestraint; confinement

त्यागःabandonment; renunciation

हाalas; (interjection)

अर्थदूषणम्spoiling of wealth; financial harm

एवindeed; just

चand

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes