Shloka 101
Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)
Devanagari script
सुसूक्ष्मा मे समुत्पन्ना बुद्धिर्धर्मार्थदर्शिनी । अनया किं मया कार्य तन्मे तत्त्वेन शंसत,“महात्माओ! धर्म और अर्थका दर्शन करानेवाली अत्यन्त सूक्ष्म बुद्धि मुझे स्वतः प्राप्त हो गयी है। मुझे इस बुद्धिके द्वारा आपलोगोंकी कौन-सी सेवा करनी है, यह मुझे यथार्थ रूपसे बताइये
Translation
اے مہاتماؤ! دھرم اور ارتھ کا دیدار کرانے والی نہایت باریک بُدھی مجھے خود حاصل ہوئی ہے۔ اس بُدھی کے ذریعے مجھے کون سا کام کرنا چاہیے، وہ حقیقت کے ساتھ مجھے بتائیے۔
Word by Word
सुसूक्ष्माvery subtle
सुसूक्ष्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootसुसूक्ष्म
FormFeminine, Nominative, Singular
मेmy / to me (of me)
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
समुत्पन्नाarisen, produced
समुत्पन्ना:
Karta
TypeAdjective
Rootसमुत्पन्न
FormFeminine, Nominative, Singular
बुद्धिःintellect, understanding
बुद्धिः:
Karta
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Nominative, Singular
धर्मार्थदर्शिनीshowing (what is) dharma and artha
धर्मार्थदर्शिनी:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्मार्थदर्शिनी
FormFeminine, Nominative, Singular
अनयाby this (intellect)
अनया:
Karana
TypePronoun
Rootइदम्
FormFeminine, Instrumental, Singular
किम्what
किम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Accusative, Singular
मयाby me
मया:
Karana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormInstrumental, Singular
कार्यम्to be done; duty; task
कार्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootकार्य
FormNeuter, Nominative, Singular
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
मेto me
मे:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormDative, Singular
तत्त्वेनin truth; truly; with the real nature
तत्त्वेन:
Karana
TypeNoun
Rootतत्त्व
FormNeuter, Instrumental, Singular
शंसतtell, declare
शंसत:
TypeVerb
Rootशंस्
FormImperative, Second, Plural, Parasmaipada
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes