Shloka 7
Śānti Parva Adhyāya 43 — Yudhiṣṭhira’s Stuti of Kṛṣṇa
Assembly Hymn of Many Names
शुचिश्रवा हृषीकेशो घृतार्चिहँस उच्यते । त्रिचक्षु: शम्भुरेकस्त्वं विभुर्दामोदरोडपि च,“आपकी कीर्ति परम पवित्र है। आप सम्पूर्ण इन्द्रियोंके प्रेरक हैं। घृत ही जिसकी ज्वाला है--वह यज्ञपुरुष आप ही हैं। आप ही हंस (विशुद्ध परमात्मा) कहे जाते हैं। त्रिनेत्रधारी भगवान् शंकर और आप एक ही हैं। आप सर्वव्यापी होनेके साथ ही दामोदर (यशोदा मैयाके द्वारा बाँध जानेवाले नटवरनागर) भी हैं
śuciśravā hṛṣīkeśo ghṛtārcihaṁsa ucyate | tricakṣuḥ śambhur ekaḥ tvaṁ vibhur dāmodaro 'pi ca ||
آپ کی شہرت نہایت پاکیزہ ہے؛ آپ ہریشیکیش ہیں—تمام حواس کے محرّک و حاکم۔ جس کی لو گھِی ہے وہ یَجْن پُرش بھی آپ ہی ہیں؛ اور آپ ‘ہنس’—بےداغ پرماتما—کہلاتے ہیں۔ تین آنکھوں والے شَمبھو اور آپ ایک ہی ہیں۔ آپ سب میں محیط و قادر ہو کر بھی دامودر ہیں—جنہوں نے یشودا کے بندھن کو قبول کیا۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the unity of the Supreme across diverse names and forms: the same Lord is the inner controller of the senses (Hṛṣīkeśa), the principle of sacrifice (yajña), the stainless transcendent Self (Haṁsa), and is non-different from Śiva (Śambhu). It also highlights a key bhakti ethic: the all-pervading God freely accepts intimacy and ‘bondage’ out of love (Dāmodara).
Within the Śānti Parva’s reflective discourse, Vaiśampāyana reports a hymn-like praise addressed to the Supreme Lord, stringing together revered epithets to affirm his purity, cosmic sovereignty, and compassionate accessibility to devotees.