Shloka 18

उत्थायोत्थाय तत्‌ कार्यमस्य राज्ञ: पितुर्मम । सर्व भवद्धिः कर्तव्यमप्रमत्तैर्यथायथम्‌,तत्पश्चात्‌ शत्रुवीरोंका संहार करनेवाले धर्मवत्सल धर्मात्मा युधिष्ठिरने विदुर, संजय तथा परम बुद्धिमान युयुत्सुसे कहा--“आपलोगोंको सदा सावधान रहकर प्रतिदिन उठ- उठकर मेरे ताऊ महाराज धृतराष्ट्रकी सेवाका सारा आवश्यक कार्य यथोचितरूपसे सम्पन्न करना चाहिये

utthāyotthāya tat kāryam asya rājñaḥ pitur mama | sarvaṁ bhavadbhiḥ kartavyam apramattair yathāyatham ||

وَیشَمپایَن نے کہا—“ہر روز بار بار اٹھ کر اس بادشاہ—جو میرے لیے پدرانہ حیثیت رکھتا ہے—کے لیے وہ تمام کام تمہیں انجام دینے چاہییں۔ پوری ہوشیاری کے ساتھ، جیسا جیسا مناسب ہو، ویسا ویسا درست طریقے سے پورا کرنا۔”

उत्थायhaving risen / after getting up
उत्थाय:
Adhikarana
TypeVerb
Rootउत्-स्था (स्था)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)
उत्थायagain having risen (repeatedly)
उत्थाय:
Adhikarana
TypeVerb
Rootउत्-स्था (स्था)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
कार्यम्duty / necessary work
कार्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootकार्य (कृ + यत्)
FormNeuter, Accusative, Singular
अस्यof this (person)
अस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
राज्ञःof the king
राज्ञः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Genitive, Singular
पितुःof (my) father
पितुः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपितृ
FormMasculine, Genitive, Singular
ममmy
मम:
Adhikarana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
सर्वम्all / the whole
सर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Singular
भवद्भिःby you (honorific, plural)
भवद्भिः:
Karana
TypePronoun
Rootभवत्
FormMasculine, Instrumental, Plural
कर्तव्यम्to be done / should be done
कर्तव्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकर्तव्य (कृ + तव्यत्)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अप्रमत्तैःby the vigilant / by the careful
अप्रमत्तैः:
Karana
TypeAdjective
Rootअप्रमत्त
FormMasculine, Instrumental, Plural
यथाas / in the manner that
यथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयथा
Formtrue
यथम्properly / duly
यथम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयथम्
Formtrue

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira
D
Dhṛtarāṣṭra
V
Vidura
S
Sañjaya
Y
Yuyutsu

Educational Q&A

Dharma includes attentive, regular service to elders and dependents; duties must be performed without negligence (apramāda) and in a manner suited to each situation (yathāyatham).

After the war, Yudhiṣṭhira arranges for Dhṛtarāṣṭra’s care and instructs trusted attendants—Vidura, Sañjaya, and Yuyutsu—to carry out the king’s daily needs diligently and properly.