Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

धृतराष्ट्र-सेवा, राज्य-कार्य-विभागः

Service to Dhṛtarāṣṭra and Allocation of State Duties

सहदेवं समीपस्थं नित्यमेव समादिशत्‌ | तेन गोप्यो हि नृपति: सर्वावस्थो विशाम्पते,प्रजानाथ! सहदेवको राजा युधिष्ठिरने सदा ही अपने पास रहनेका आदेश दिया। उन्हें सभी अवस्थाओंमें राजाकी रक्षाका काम सौंपा गया था

sahadevaṃ samīpasthaṃ nityam eva samādiśat | tena gopyo hi nṛpatiḥ sarvāvastho viśāmpate prajānātha ||

وَیشَمپایَن نے کہا—مہاراج یُدھِشٹھِر نے اپنے قریب کھڑے سہدیَو کو ہمیشہ یہی حکم دیا کہ وہ ہر دم اس کے پہلو میں رہے۔ اسی کے ذریعے بادشاہ ہر حالت اور ہر موقع پر محفوظ رہا—اے رعایا کے پالک، اے وِشامپتے—تاکہ شاہی حفاظت میں کبھی غفلت نہ ہو۔

सहदेवम्Sahadeva (as object)
सहदेवम्:
Karma
TypeNoun
Rootसहदेव
FormMasculine, Accusative, Singular
समीपस्थम्standing nearby, close at hand
समीपस्थम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसमीपस्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनित्य
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
समादिशत्ordered, commanded
समादिशत्:
TypeVerb
Rootसम्-आ-√दिश्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
तेनby him/thereby
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
गोप्यःto be guarded / to be protected
गोप्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootगोप्य
FormFeminine, Nominative, Plural
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
नृपतिःthe king
नृपतिः:
Karta
TypeNoun
Rootनृपति
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वावस्थःin all conditions / at all times
सर्वावस्थः:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसर्वावस्था
FormMasculine, Nominative, Singular
विशाम्of the people/subjects
विशाम्:
TypeNoun
Rootविश्
FormFeminine, Genitive, Plural
पतेO lord
पते:
TypeNoun
Rootपति
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
S
Sahadeva
Y
Yudhiṣṭhira
N
nṛpati (the king)

Educational Q&A

A king’s dharma includes ensuring constant protection and orderly administration by assigning trusted, capable aides; loyal service (like Sahadeva’s) becomes an ethical instrument for safeguarding the realm through safeguarding the ruler.

Vaiśampāyana narrates that Yudhiṣṭhira keeps Sahadeva close and repeatedly instructs him to remain nearby, entrusting him with the king’s protection in every circumstance.