Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

Prāyaścitta-vidhāna: Tapas, Dāna, Vrata, and Proportional Expiation (प्रायश्चित्तविधानम्)

न वाग्घीने विवर्णे वा नाड़हीने न वामने । न दुर्जने दौष्कुले वा व्रतैयों वा न संस्कृत: । नश्रोत्रियमृते दान ब्राह्मणे ब्रह्मवर्जिते

na vāg-hīne vivarṇe vā nāḍī-hīne na vāmane | na durjane dauṣkule vā vratāyyo vā na saṃskṛtaḥ | na śrotriyam ṛte dānaṃ brāhmaṇe brahma-varjite ||

ویاس نے کہا—جس برہمن کی گفتار میں نقص ہو، جس کا رنگ و روپ گرا ہوا ہو، جس میں قوتِ حیات نہ ہو، یا جو بونا ہو—اسے دان نہ دیا جائے۔ نہ بدکردار کو، نہ کمینے نسب والے کو، نہ ورت و آچار کے لائق نہ ہونے والے کو، نہ سنسکار اور ودیا سے سنورے بغیر رہنے والے کو۔ شروتریہ کے سوا، وید-گیان اور برہمتج سے خالی برہمن کو دان نہیں دینا چاہیے۔

not
:
TypeIndeclinable
Root
वाक्-हीनेin/for one deprived of speech
वाक्-हीने:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootवाक्-हीन
FormMasculine, Locative, Singular
विवर्णेin/for one of bad/abnormal complexion
विवर्णे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootविवर्ण
FormMasculine, Locative, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
नाड-हीनेin/for one lacking a vein/nerve (i.e., defective-bodied)
नाड-हीने:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootनाड-हीन
FormMasculine, Locative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
वामनेin/for a dwarf
वामने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवामन
FormMasculine, Locative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
दुर्जनेin/for a wicked person
दुर्जने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदुर्जन
FormMasculine, Locative, Singular
दौष्कुलेin/for one of a bad family
दौष्कुले:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootदौष्कुल
FormMasculine, Locative, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
व्रत-हीनेin/for one devoid of vows/discipline
व्रत-हीने:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootव्रत-हीन
FormMasculine, Locative, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
not
:
TypeIndeclinable
Root
संस्कृतःrefined/initiated (well-formed)
संस्कृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootसंस्कृत
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
श्रोत्रियम्a learned Vedic scholar
श्रोत्रियम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्रोत्रिय
FormMasculine, Accusative, Singular
ऋतेexcept/without
ऋते:
TypeIndeclinable
Rootऋते
दानम्gift, giving (charity)
दानम्:
Karta
TypeNoun
Rootदान
FormNeuter, Nominative, Singular
ब्राह्मणेin/for a Brahmin
ब्राह्मणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Locative, Singular
ब्रह्म-वर्जितेdevoid of brahman (Vedic knowledge/holy conduct)
ब्रह्म-वर्जिते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootब्रह्म-वर्जित
FormMasculine, Locative, Singular

व्यास उवाच

V
Vyāsa
B
Brāhmaṇa
Ś
Śrotriya
D
Dāna

Educational Q&A

Charity (dāna) should be guided by discernment: the worthiness of the recipient is tied to character, discipline, and Vedic learning. A true śrotriya—one grounded in brahman (Vedic knowledge and integrity)—is presented as the proper recipient, while gifts to those lacking such qualities are discouraged.

In the Śānti Parva’s dharma-instructional setting, Vyāsa lays down criteria for appropriate recipients of gifts, emphasizing that mere social label (being called a Brahmin) is insufficient if one is ‘brahma-varjita’—devoid of the learning and conduct that define brahmanical excellence.