Shloka 23
अध्याय ३५१ — उञ्छवृत्ति-व्रतसिद्धेः मानुषस्य परमगतिः
Sūrya–Nāga Dialogue on the Perfected Gleaner-Ascetic
स्वरूपिणी ततो बुद्धिरुपतस्थे हरिं प्रभुम् । योगेन चैनां निर्योग: स्वयं नियुयुजे तदा,“उनके चिन्तन करते ही मूर्तिमती बुद्धि उन सामर्थ्यशाली श्रीहरिकी सेवामें उपस्थित हो गयी। तदनन्तर जिनपर दूसरोंका वश नहीं चलता, उन भगवान् नारायणने स्वयं ही उस बुद्धिको उस समय योगशक्तिसे सम्पन्न कर दिया
svarūpiṇī tato buddhir upatasthē hariṁ prabhum | yogena caināṁ niryogaḥ svayaṁ niyuyuje tadā ||
اُن کے غور کرتے ہی مجسم بُدھی، قادرِ مطلق شری ہری کے حضور خدمت میں حاضر ہو گئی۔ پھر وہ بھگوان نارائن، جن پر کسی کا بس نہیں چلتا، خود ہی اُس بُدھی کو یوگ-شکتی سے متمکن کر گئے۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that true spiritual capacity of the intellect (buddhi) is not merely self-generated; when the mind turns toward the Lord, divine grace can empower and ‘yoke’ the intellect with yoga, making it fit for higher realization and righteous discernment.
Upon contemplation, Buddhi appears in a personified, embodied form and attends Hari. Nārāyaṇa, described as independent and unconstrained, then personally endows that Buddhi with yogic power—effectively appointing and empowering her for divine purpose.