Shloka 72

Devanagari script

ततः परिवृतो ब्रह्मा हरिणा वेदसत्कृत: । निर्ममे स तदा लोकान्‌ कृत्स्नान्‌ स्थावरजड्रमान्‌,तत्पश्चात्‌ वेदसे सम्मानित और भगवानसे सुरक्षित होकर ब्रह्माजीने समस्त चराचर जगत्‌की सृष्टि की

Transliteration

tataḥ parivṛto brahmā hariṇā vedasatkṛtaḥ | nirmame sa tadā lokān kṛtsnān sthāvarajaṅgamān |

Translation

پھر ویدوں سے معزز اور ہری کے حصار و حفاظت میں برہما نے تمام جہانوں کو—ثابت و متحرک سب کو—کامل طور پر پیدا کیا۔

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय

• परिवृतः: surrounded, encompassed
• परिवृतः: Karta
• Type: Adjective
• Root: परि√वृ (वृञ् वरणे) / वृ (कृदन्त-प्रातिपदिक: परिवृत)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हरिणा: by Hari (Viṣṇu)
• हरिणा: Karana
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• वेद: Veda
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासपूर्वपद)

• सत्कृतः: honored, duly revered
• सत्कृतः: Karta
• Type: Adjective
• Root: सम्√कृ (कृञ् करणे) / कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक: सत्कृत)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निर्ममे: created, fashioned
• Type: Verb
• Root: निर्√मा (मा॒ङ् निर्माणे/माने) (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Noun
• Root: तद् (सः) (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तदा: at that time
• तदा: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय

• लोकान्: worlds
• लोकान्: Karma
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• कृत्स्नान्: entire, all
• कृत्स्नान्: Karma
• Type: Adjective
• Root: कृत्स्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• स्थावर: immobile (beings)
• Type: Adjective
• Root: स्थावर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासपूर्वपद)

• जङ्गमान्: moving (beings)
• जङ्गमान्: Karma
• Type: Adjective
• Root: जङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

Speaker

वैशग्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśaṃpāyana
• Brahmā
• Hari (Viṣṇu)
• Vedas
• Lokas (worlds)
• Sthāvara (immobile beings)
• Jaṅgama (mobile beings)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Creation and governance of the cosmos are portrayed as grounded in dharma: Brahmā acts under Hari’s protection and in accordance with Vedic sanction, suggesting that rightful action is aligned with higher order and authoritative wisdom rather than mere individual will.

What is happening in the narrative?

Vaiśaṃpāyana narrates that Brahmā, attended by Hari and honored by the Vedas, begins the comprehensive creation of the worlds, bringing forth both immovable and movable beings.