Shloka 20
Adhyāya 348: Nāga–Nīgabhāryā Saṃvāda on Anger, Hope, and Ethical Response
त्रिगुणो विगुण श्षतुरात्मधर: पूर्तेष्टयोश्न फलभागहर: । विदधातु नित्यमजितो5तिचलो गतिमात्मगां सुकृतिनामृषीणाम्,जो तीनों गुणोंसे विशिष्ट होते हुए भी निर्गुण हैं, वासुदेव, संकर्षण, प्रद्युम्म और अनिरुद्ध नामक चार विग्रहोंको धारण करनेवाले हैं, इष्ट (यज्ञ-याग आदि), आपूर्त (वापी, कूप, तड़ाग-निर्माण आदि) के फलभागको ग्रहण करनेवाले हैं, जो कभी किसीसे पराजित नहीं होते तथा धैर्य या मर्यादासे विचलित नहीं होते, वे भगवान् श्रीहरि पुण्यात्मा ऋषियोंको आत्मज्ञानजन्य सदगति प्रदान करें
vaiśampāyana uvāca | triguṇo viguṇaś catur-ātma-dharaḥ pūrteṣṭayoś ca phala-bhāga-haraḥ | vidadhātu nityam ajito 'ti-calo gatim ātma-gāṃ sukṛtinām ṛṣīṇām ||
وَیشَمپایَن نے کہا— جو تینوں گُنوں سے وابستہ ہو کر بھی حقیقتاً نِرگُن ہے، جو واسودیو، سنکرشن، پردیومن اور انِرُدھ—ان چار وِیوہ روپوں کو دھارن کرتا ہے، جو اِشٹ (یَجْن وغیرہ) اور آپُورت (کنواں، واپی، تالاب کی تعمیر وغیرہ) کے پھل کا حصہ قبول کرتا ہے، جو ہمیشہ اَجیت (ناقابلِ مغلوب) ہے اور ثبات و مَریادا سے کبھی نہیں ڈگمگاتا— وہ بھگوان شری ہری پُنّیاتما رِشیوں کو آتما-گیان سے اُپجی ہوئی پرم سَدگتی برابر عطا فرمائے۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse praises the Lord as both immanent (connected with the three guṇas and the fruits of ritual/charity) and transcendent (beyond guṇas), and presents liberation as His gift: the highest ‘gati’ arises from inward Self-knowledge and is granted to the righteous sages through divine grace.
In Vaiśampāyana’s narration within Śānti Parva’s didactic setting, a benedictory eulogy is offered to Śrīhari, identifying Him with the fourfold forms (Vāsudeva, Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, Aniruddha) and praying that He bestow the supreme destiny upon meritorious ṛṣis.