Shloka 28
यदि बड़ा भाई पतित हो जाय या संन्यास ले ले तो उसके अविवाहित रहते हुए भी छोटे भाईका विवाह कर लेना दोषकी बात नहीं है। संतान-प्राप्तिके लिये स्त्रीद्वारा प्रार्थना करनेपर यदि कभी परस्त्रीसंगम किया जाय तो वह धर्मका लोप करनेवाला नहीं होता है ।। वृथा पशुसमालम्भं नैव कुर्यान्न कारयेत् । अनुग्रह: पशूनां हि संस्कारो विधिनोदित:,मनुष्यको चाहिये कि वह व्यर्थ ही पशुओंका वध न तो करे और न करावे। विधिपूर्वक किया हुआ पशुओंका संस्कार उनपर अनुग्रह है
yadi bṛhā bhrātā patito bhavet vā saṃnyāsaṃ vā gṛhṇīyāt, tasya avivāhitasyaiva sati api kaniṣṭha-bhrātur vivāhaḥ doṣaḥ na bhavati. prajā-prāpty-arthaṃ striyā prārthite sati kadācit para-strī-saṅgamo 'pi kṛtaḥ sa dharmasya lopa-karo na bhavati. vṛthā paśu-samālambhaṃ naiva kuryān na kārayet; anugrahaḥ paśūnāṃ hi saṃskāro vidhinoditaḥ.
اگر بڑا بھائی پتیت ہو جائے یا سنیاس لے لے تو اس کے غیر شادی شدہ رہتے ہوئے بھی چھوٹے بھائی کا نکاح کر لینا عیب نہیں۔ اسی طرح اولاد کے حصول کے لیے جب بیوی درخواست کرے تو اگر کبھی استثنائی طور پر پرائی عورت سے تعلق قائم ہو جائے تو اسے دھرم کا زوال لانے والا نہیں کہا جاتا۔ پھر یہ بھی فرمایا—انسان کو بے وجہ جانوروں کا قتل نہ خود کرنا چاہیے نہ کرانا چاہیے؛ اور شاستر کے مطابق جو پشو-سنسکار (رسمی تقدیس) کیا جائے وہ جانوروں پر انुग्रह (مہربانی/رعایت) سمجھا گیا ہے۔
व्यास उवाच
Educational Q&A
Dharma is presented as context-sensitive: social duties like marriage may be adjusted when the elder brother is disqualified or has renounced, and the desire for progeny can create narrowly framed exceptions; yet the text simultaneously insists on restraint—needless animal killing is condemned, and only rule-governed ritual acts are treated as permissible.
In the didactic discourse of the Śānti Parva, Vyāsa lays down normative guidance on household and ritual conduct—addressing marriage order among brothers, exceptional measures for obtaining offspring, and the ethical limits placed on animal killing, distinguishing purposeless violence from prescribed ritual procedure.