एकान्तिधर्म-प्रश्नः (Inquiry into Ekāntin Dharma) / The Origin and Practice of Single-Pointed Nārāyaṇa-Centered Discipline
भविष्यति प्रमाणं वै एतन्मदनुशासनम् । 'ब्राह्मणो! जैसे मेरे प्रसादसे उत्पन्न ब्रह्मा प्रमाणभूत हैं एवं जैसे क्रोधसे उत्पन्न रुद्र
bhaviṣyati pramāṇaṃ vai etan mad-anuśāsanam | brāhmaṇa! yathā mama prasādasa utpannaḥ brahmā pramāṇabhūtaḥ, yathā ca krodhasa utpannaḥ rudraḥ; yathā ca yūyaṃ sarve prajāpati-sūrya-candrama-vāyu-bhūmi-jala-agni-sarva-nakṣatrāṇi tathā anyāny api bhūtanāmadhārīṇi padārthāḥ brahmavādinaś ca ṛṣayaḥ sva-svādhi-kārānusāreṇa pravartamānāḥ pramāṇabhūtā manyadhve, tathā yuṣmābhiḥ kṛtam idaṃ śreṣṭhaṃ śāstram api prāmāṇikaṃ manyiṣyate—eṣā mama ājñā || tasmāt pravakṣyate dharmān manuḥ svāyambhuvaḥ svayam; śukrācāryo bṛhaspatiś ca yadā prādurbhaviṣyataḥ tadā tau api yuṣmad-buddhi-niṣpannaṃ śāstram idaṃ pravakṣyataḥ ||
بھیشم نے کہا—“میرا یہ حکم ہی سند و معیار ٹھہرے گا۔ اے برہمن! جس طرح میرے فضل سے پیدا ہونے والے برہما کو حجّت و اتھارٹی مانا جاتا ہے، اور جس طرح غضب سے پیدا ہونے والے رودر کو بھی معتبر سمجھا جاتا ہے؛ اور جس طرح تم سب—پرجاپتی، سورج، چاند، ہوا، زمین، پانی، آگ، تمام ستارگانِ منازل، اپنے اپنے ناموں سے معروف دیگر موجودات، اور برہمن کے قائل رشی—اپنے اپنے دائرۂ اختیار میں عمل کرتے ہوئے معتبر مانے جاتے ہو؛ اسی طرح تمہارے تصنیف کردہ اس بہترین شاستر کو بھی معتبر و مستند تسلیم کیا جائے گا۔ یہ میرا حکم ہے۔ لہٰذا سوایمبھُو منو خود اسی کتاب کے مطابق دھرم کی تعلیم دے گا؛ اور جب اُشنا (شُکرآچاریہ) اور برہسپتی ظاہر ہوں گے تو وہ بھی تمہاری دانش سے برآمد ہونے والے اسی شاستر کی شرح و بیان کریں گے۔”
भीष्म उवाच
Bhishma establishes that a dharma-śāstra gains binding authority when it is sanctioned within the cosmic hierarchy of recognized pramāṇas: deities, progenitors, and Brahman-knowing seers each function as authorities in their domains, and likewise the composed treatise will be accepted as a standard for dharma.
In Bhishma’s discourse on dharma, he addresses a Brahmin and proclaims that his injunction will make the newly composed śāstra authoritative; he further foretells that future lawgivers and teachers—Svāyambhuva Manu, Śukra, and Bṛhaspati—will teach dharma in accordance with that very text.