Shloka 43
नरनारायण-नारदसंवादः
Nara-Nārāyaṇa–Nārada Discourse on Vision, Elements, and Entry into Vāsudeva
द्वद्धारामेषु भूतेषु गच्छन्त्येकेकशो नरा: । इदमन्यत् पद पश्य मात्र मोहं करिष्यसि,सभी प्राणी सुख-दुःख आदि द्वद्धोंमें रम रहे हैं। मनुष्य उनमेंसे एक-एकका अनुभव करते हैं अर्थात् किसीको सुखका अनुभव होता है, किसीको दुःखका। यह जो ब्रह्म नामक वस्तु है, इसे सबसे भिन्न एवं विलक्षण समझो। इसके विषयमें तुम्हें मोहग्रस्त नहीं होना चाहिये
dvandvārāmeṣu bhūteṣu gacchanty ekekaśo narāḥ | idam anyat padaṃ paśya mātra mohaṃ kariṣyasi ||
سُکھ اور دُکھ وغیرہ کے دوئی کے کھیل میں مگن جانداروں کے بیچ انسان ایک ایک کر کے اُن تجربات سے گزرتے ہیں—کسی کو سُکھ ملتا ہے، کسی کو دُکھ۔ مگر اس سب سے جدا وہ ‘دوسرا مقام’ دیکھو؛ اس کے بارے میں تم پر فریب و وہم طاری نہ ہو۔
नारद उवाच
Educational Q&A
Human experience is entangled in dvandvas (opposites like pleasure and pain), which individuals undergo in turn. Nārada urges the listener to discern a different ‘pada’—a state beyond these dualities (implied Brahman)—and not to fall into delusion about it.
In Śānti Parva’s instruction on liberation and right understanding, Nārada speaks as a teacher, contrasting ordinary life—where beings ‘enjoy’ and suffer dualities—with the higher, distinct goal that should be contemplated without confusion.