Shloka 23
नरनारायण-नारदसंवादः
Nara-Nārāyaṇa–Nārada Discourse on Vision, Elements, and Entry into Vāsudeva
सड्रत्या जठरे न्यस्तं रेतोबिन्दुमचेतनम् । केन यत्नेन जीवन्तं गर्भ त्वमिह पश्यसि,शुकदेव! पुरुष स्त्रीके साथ समागम करके उसके उदरमें जिस अचेतन शुक्रबिन्दुको स्थापित करता है, वही गर्भरूपमें परिणत होता है। फिर वह गर्भ किस यत्नसे यहाँ जीवित रहता है, क्या तुम कभी इसपर विचार करते हो?
striyā jaṭhare nyastaṁ retobindum acetanaṁ | kena yatnena jīvantaṁ garbha tvaṁ iha paśyasi, śukadeva ||
نارد نے کہا: جب مرد عورت کے رحم میں ایک بےحس منی کا قطرہ رکھتا ہے تو وہ کس کوشش سے جیتا جاگتا جنین بن جاتا ہے؟ اے شُک دیو! کیا تم کبھی غور کرتے ہو کہ وہ جنین یہاں کس طرح زندگی سنبھالے رہتا ہے؟
नारद उवाच
Educational Q&A
The verse prompts reflection on the mystery of life: an insentient physical seed becomes a living being without any conscious ‘effort’ of its own, pointing to a sustaining principle beyond mere individual agency—often understood in the Mahābhārata’s ethical-philosophical frame as the workings of dharma, karma, and the divine/natural order.
Nārada addresses Śukadeva with a probing question about conception and gestation, using the transformation of an unconscious ‘drop’ into a living embryo as a contemplative device to lead the listener toward deeper inquiry into causality, embodiment, and the forces that sustain life.