Shloka 35
जहाँ ठहरनेके लिये कोई स्थान नहीं, कोई सहारा देनेवाला नहीं, राहखर्च नहीं तथा अपने देशका कोई साथी अथवा राह बतानेवाला नहीं है, जो अन्धकारसे व्याप्त और दुर्गम है, उस मार्गपर तुम अकेले कैसे चल सकोगे? ।। नहिव्वां प्रस्थितं कश्चित् पृष्ठतोडनुगमिष्यति । सुकृतं दुष्कृतं च त्वां यास्यन्तमनुयास्यति,जब तुम परलोककी राह लोगे, उस समय तुम्हारे पीछे कोई नहीं जायगा। केवल तुम्हारा किया हुआ पुण्य या पाप ही वहाँ जाते समय तुम्हारा अनुसरण करेगा
yatra sthātum na kaścid deśo nāsti, na kaścit āśrayo 'sti, na pathi vyayo 'sti, na ca svadeśīyaḥ kaścit sahāyo mārga-darśakaś ca; yaś ca mārgo 'ndhakāra-vyāptaḥ durgamaś ca, taṃ mārgaṃ tvam ekaḥ kathaṃ gantuṃ śakṣyasi? na hi tvāṃ prasthitaṃ kaścit pṛṣṭhato 'nugamiṣyati; sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ ca tvāṃ yāsyantam anuyāsyati.
نارد نے کہا—جہاں ٹھہرنے کی کوئی جگہ نہیں، سہارا دینے والا کوئی نہیں، راہ کے لیے زادِ راہ نہیں، اور اپنے دیس کا نہ کوئی ساتھی ہے نہ راہ دکھانے والا؛ اور وہ راستہ تاریکی سے ڈھکا اور دشوار گزار ہے—تو تم اسے اکیلے کیسے طے کرو گے؟ کیونکہ جب تم پرلوک کی راہ پر روانہ ہوگے تو تمہارے پیچھے کوئی نہ چلے گا۔ صرف تمہارے اپنے کیے ہوئے کرم—تمہاری نیکی اور بدی—ہی تمہارے ساتھ جائیں گے۔
नारद उवाच
Educational Q&A
At death one goes alone; social ties and worldly supports cannot accompany a person. Only one’s own karma—merit (sukṛta) and sin (duṣkṛta)—follows and shapes the post-mortem journey, urging ethical living and responsibility.
Nārada admonishes the listener by portraying the afterlife journey as a dark, difficult road without rest, provisions, or companions. He stresses that no relative or friend can follow; only the traveler’s deeds accompany them.