Shloka 3
Adhyāya 33 — Yudhiṣṭhira’s Post-Conflict Remorse and Inquiry on Āśrama Discipline (शोक-विमर्शः, आश्रम-जिज्ञासा)
Devanagari script
बहवश्न मनुष्येन्द्रा नानादेशसमागता: । घातिता राज्यलुब्धेन मयैकेन पितामह,युधिष्ठिर बोले--पितामह! अकेले मैंने ही राज्यके लोभमें आकर पुत्र, पौत्र, भाई, चाचा, ताऊ, श्वशुर, गुरु, मामा, बाबा, भानजे, सगे-सम्बन्धी, सुहृद, मित्र तथा भाई-बन्धु आदि नाना देशोंसे आये हुए बहुसंख्यक क्षत्रियनरेशोंको मरवा डाला
Transliteration
bahavaś ca manuṣyendrā nānādeśasamāgatāḥ | ghātitā rājyālubdhena mayaikena pitāmaha ||
Translation
یُدھِشٹھِر نے کہا—اے پِتامہ! مختلف ملکوں سے جمع ہونے والے بہت سے انسانوں کے سردار بادشاہ، سلطنت کی حرص میں مبتلا میرے اکیلے ہی کے سبب قتل کیے گئے۔
Word by Word
बहवःmany
बहवः:
Karta
TypeAdjective
Rootबहु
FormMasculine, Nominative, Plural
मनुष्येन्द्राःkings among men (great kings)
मनुष्येन्द्राः:
Karta
TypeNoun
Rootमनुष्येन्द्र
FormMasculine, Nominative, Plural
नानाvarious
नाना:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनाना
देशfrom countries
देश:
Apadana
TypeNoun
Rootदेश
FormMasculine, Ablative, Plural
समागताःassembled / come together
समागताः:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-आ-गम्
Formक्त (past passive participle, used actively), Masculine, Nominative, Plural
घातिताःcaused to be slain / got killed
घातिताः:
Karma
TypeVerb
Rootघातय् (causative of हन्)
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Plural
राज्यin/for the kingdom (sovereignty)
राज्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराज्य
FormNeuter, Locative, Singular
लुब्धेनby (one) greedy
लुब्धेन:
Karana
TypeAdjective
Rootलुब्ध
FormMasculine, Instrumental, Singular
मयाby me
मया:
Karana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Instrumental, Singular
एकेनby one (alone)
एकेन:
Karana
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Instrumental, Singular
पितामहO grandsire
पितामह:
Sampradana
TypeNoun
Rootपितामह
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
युधिछिर उवाच
Characters & Entities
Y
YudhiṣṭhiraB
Bhīṣma (Pitāmaha)K
kings (manuṣyendrāḥ)V
various lands/regions (nānādeśa)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes