Shloka 44
Yajña-bhāga-vyavasthā and the Pravṛtti–Nivṛtti Framework (यज्ञभागव्यवस्था तथा प्रवृत्तिनिवृत्तिधर्मविवेचनम्)
Devanagari script
ब्रह्मलोके निवासं यो ध्रुवं समभिकाडुक्षते । 'शिष्यगण! जो ब्रह्मलोकमें अटल निवास चाहता हो, उसका कर्तव्य है कि वह पढ़नेकी इच्छासे आये हुए ब्राह्मणको सदा ही वेद पढ़ावे || ४३ $ || भवन्तो बहुला: सन्तु वेदो विस्तार्यतामयम्
Transliteration
brahmaloke nivāsaṁ yo dhruvaṁ samabhikāṅkṣate | śiṣyagaṇāḥ! yo brahmaloke ’calanivāsaṁ icchati, tasya kartavyaṁ yat sa adhyayanecchayāgatam brāhmaṇaṁ sadā vedaṁ pāṭhayet ||
Translation
جو برہملوک میں اٹل قیام کی پختہ آرزو رکھتا ہو، اس کا فرض ہے کہ جو برہمن پڑھنے کی خواہش لے کر آئے، اسے ہمیشہ وید کی تعلیم دے۔ اے شاگردو! تم بہت سے ہو جاؤ، اور یہ وید دور دور تک پھیلایا جائے۔
Word by Word
ब्रह्मलोकेin the world of Brahman
ब्रह्मलोके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootब्रह्मलोक
FormMasculine, Locative, Singular
निवासम्dwelling, residence
निवासम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिवास
FormMasculine, Accusative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
ध्रुवम्firm, permanent
ध्रुवम्:
Karma
TypeAdjective
Rootध्रुव
FormMasculine, Accusative, Singular
समभिकाङ्क्षतेdesires, longs for
समभिकाङ्क्षते:
TypeVerb
Rootसम्-अभि-√काङ्क्ष्
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
भवन्तःyou (honored ones)
भवन्तः:
Karta
TypePronoun
Rootभवत्
FormMasculine, Nominative, Plural
बहुलाःmany, numerous
बहुलाः:
Karta
TypeAdjective
Rootबहुल
FormMasculine, Nominative, Plural
सन्तुmay (they/you) be
सन्तु:
TypeVerb
Root√अस्
FormImperative, 3rd, Plural, Parasmaipada
वेदःthe Veda
वेदः:
Karta
TypeNoun
Rootवेद
FormMasculine, Nominative, Singular
विस्तार्यताम्let it be expanded/spread
विस्तार्यताम्:
TypeVerb
Root√स्तॄ (वि-√स्तॄ) / विस्तारय् (caus.)
FormImperative, 3rd, Singular, Passive
अयम्this
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaB
BrahmalokaB
BrāhmaṇaV
VedaŚ
Śiṣyagaṇa (students/disciples)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes