Shloka 11
Yajña-bhāga-vyavasthā and the Pravṛtti–Nivṛtti Framework (यज्ञभागव्यवस्था तथा प्रवृत्तिनिवृत्तिधर्मविवेचनम्)
यो ब्रह्माण्यो द्वितीयो<स्ति त्रिषु लोकेषु वीर्यवान् । सो<भ्युद्धरत् त्विमां शक्तिमथवा कम्पयत्विति,उस समय वहाँ स्कन्दने सम्पूर्ण जगतपर आक्षेप करते हुए यह बात कही थी-“जो कोई भी दूसरा पुरुष मुझसे अधिक बलवान हो, जिसे ब्राह्मण अधिक प्रिय हों, जो दूसरा व्यक्ति मुझसे भी अधिक ब्राह्मणभक्त तथा तीनों लोकोंमें पराक्रमशाली हो, वह इस शक्तिको उखाड़ दे अथवा हिला दे”
yo brahmaṇyo dvitīyo 'sti triṣu lokeṣu vīryavān | so 'bhyuddharat tv imāṃ śaktim athavā kampayatv iti |
“اگر تینوں لوکوں میں کوئی دوسرا بہادر ہو—زورِ بازو میں قوی اور برہمنوں کا سچا عقیدت مند—تو وہ اس شکتی کو جڑ سے اکھاڑ دے یا کم از کم اسے لرزا دے”—یوں اسکند نے کائنات بھر میں اپنی للکار سنائی۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames true superiority as a union of might and dharmic orientation: strength alone is insufficient; the worthiest hero is also brahmaṇya—one who honors and protects the Brahmins and the moral order they represent.
Bhishma recounts Skanda’s proclamation: he issues a cosmic challenge that anyone in the three worlds who is both supremely powerful and especially devoted to the Brahmins should uproot or at least shake his śakti (spear), thereby proving exceptional merit.