Previous Verse
Next Verse

Shloka 92

देवतापितृप्रश्नः — Nārada at Badarīāśrama: the ultimate referent of daiva and pitṛ worship

मासतुसंज्ञापरिवर्तकेण सूर्याग्निना रात्रिदिवेन्धनेन । स्वकर्मनिष्ठाफलसाक्षिकेण भूतानि काल: पचति प्रसह,यह कालरूपी रसोइया बलपूर्वक सब जीवोंको पका रहा है। मास और ऋतु नामक करछुलसे वह जीवोंको उलटता-पलटता रहता है। सूर्य उसके लिये आगका काम देते हैं और कर्मफलके साक्षी रात और दिन उसके लिये ईंधन बने हुए हैं

māsartusaṃjñāparivartakena sūryāgninā rātridivendhanena | svakarmaniṣṭhāphalasākṣikeṇa bhūtāni kālaḥ pacati prasah ||

زمانہ نامی باورچی زور سے تمام جانداروں کو ‘پکاتا’ ہے؛ مہینوں اور موسموں کے چمچے سے انہیں بار بار الٹتا پلٹتا رہتا ہے۔ سورج اس کی آگ ہے اور دن رات—جو اعمال کے پھل کے گواہ ہیں—اس کا ایندھن بنے ہوئے ہیں۔

मास-ऋतु-संज्ञा-परिवर्तकेणby the turner/turning-instrument called months and seasons
मास-ऋतु-संज्ञा-परिवर्तकेण:
Karana
TypeNoun
Rootमास + ऋतु + संज्ञा + परिवर्तक
FormMasculine, Instrumental, Singular
सूर्य-अग्निनाby the sun as (his) fire
सूर्य-अग्निना:
Karana
TypeNoun
Rootसूर्य + अग्नि
FormMasculine, Instrumental, Singular
रात्रि-दिव-इन्धनेनwith fuel consisting of night and day
रात्रि-दिव-इन्धनेन:
Karana
TypeNoun
Rootरात्रि + दिवस + इन्धन
FormNeuter, Instrumental, Singular
स्व-कर्म-निष्ठा-फल-साक्षिकेणby the witness of the fruits fixed by one’s own actions
स्व-कर्म-निष्ठा-फल-साक्षिकेण:
Karana
TypeNoun
Rootस्व + कर्म + निष्ठा + फल + साक्षिक
FormMasculine, Instrumental, Singular
भूतानिbeings/creatures
भूतानि:
Karma
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Accusative, Plural
कालःTime
कालः:
Karta
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Nominative, Singular
पचतिcooks/ripens/consumes
पचति:
TypeVerb
Rootपच्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
प्रसहforcibly, by force
प्रसह:
TypeIndeclinable
Rootप्रसह

व्यास उवाच

V
Vyāsa
K
Kāla (Time)
S
Sūrya (Sun)
A
Agni (Fire)
R
Rātri (Night)
D
Divā (Day)
M
Māsa (Months)
Ṛtu (Seasons)
B
Bhūtāni (All beings)