Shloka 17

Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)

Devanagari script

नेत्राभ्यां नेत्रयोरस्य रश्मीन्‌ संयम्य रश्मिभि: । सा सम तं चोदयिष्यन्ती योगबन्धैर्बबन्ध ह,राजा जनकसे प्रश्न करनेके लिये उद्यत हो उसने अपने नेत्रोंकी किरणोंद्वारा उनके नेत्रोंकी किरणोंको संयत करके योगबलसे उनके चित्तको बाँधकर उन्हें वशमें कर लिया

Transliteration

netrābhyāṁ netrayor asya raśmīn saṁyamya raśmibhiḥ | sā sam taṁ codayiṣyantī yogabandhair babandha ha ||

Translation

اس نے اپنی آنکھوں کی شعاعوں سے اس کی آنکھوں کی شعاعوں کو قابو میں کر لیا۔ پھر اسے کلام پر آمادہ کرنے کی نیت سے، یوگ کے بندھنوں کے ذریعے—روحانی قوت سے اس کے چِت کو مسخر کر کے—اسے اپنے اختیار میں لے آئی؛ اسی وقت راجہ جنک سوال کرنے کو تیار تھے۔

Word by Word

• नेत्राभ्याम्: with (her) two eyes
• नेत्राभ्याम्: Karana
• Type: Noun
• Root: नेत्र
• Form: Neuter, Instrumental, Dual

• नेत्रयोः: of the two eyes (of him)
• नेत्रयोः: Sambandha
• Type: Noun
• Root: नेत्र
• Form: Neuter, Genitive, Dual

• अस्य: of him
• अस्य: Sambandha
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (अस्मद्-प्रत्ययान्त सर्वनाम)
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• रश्मीन्: rays
• रश्मीन्: Karma
• Type: Noun
• Root: रश्मि
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• संयम्य: having restrained/controlled
• Type: Verb
• Root: सम् + यम्
• Form: क्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund), Non-finite

• रश्मिभिः: by (her) rays
• रश्मिभिः: Karana
• Type: Noun
• Root: रश्मि
• Form: Masculine, Instrumental, Plural

• सा: she
• सा: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• समम्: equal/level; evenly
• समम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सम
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• तम्: him
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• चोदयिष्यन्ती: intending to impel/urge
• Type: Verb
• Root: चुद्
• Form: शतृ (present active participle) with future-intent sense (periphrastic usage), Feminine, Nominative, Singular

• योगबन्धैः: by yogic bonds/restraints
• योगबन्धैः: Karana
• Type: Noun
• Root: योगबन्ध
• Form: Masculine, Instrumental, Plural

• बबन्ध: bound
• Type: Verb
• Root: बन्ध्
• Form: लिट् (Perfect), Parasmaipada, 3rd, Singular

• ह: indeed/for emphasis
• Type: Indeclinable
• Root: ह

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• भीष्म (Bhīṣma)
• राजा जनक (King Janaka)