Shloka 5
राजधर्मः, दण्डनीतिः, कर्तृत्व-विचारः च
Royal Duty, Lawful Discipline, and the Question of Agency
Devanagari script
यः स्वयं प्रतिहन्ति सम शासन विषये रत: । स बाहुभ्यां विनिग्राह्मो लोकयात्राविधातक:,जो मनुष्य विषयासक्त होकर स्वयं शासन-धर्मका उल्लंघन करता है, वह लोकमर्यादाका नाश करनेवाला है। क्षत्रियको चाहिये कि अपनी दोनों भुजाओंके बलसे उस धर्मद्रोहीका दमन करे
Transliteration
yaḥ svayaṁ pratihanti samaśāsana-viṣaye rataḥ | sa bāhubhyāṁ vinigrāhyo loka-yātrā-vidhātakaḥ ||
Translation
ویاس نے کہا—جو شخص خواہشات میں مبتلا ہو کر خود ہی ضبط و قانونِ حکومت کی خلاف ورزی کرتا ہے، وہ معاشرتی نظم (لوک یاترا) کو بگاڑنے والا ہے۔ عوامی مراتب اور دھرم آچرن کی حفاظت کے لیے کشتری کو چاہیے کہ وہ ایسے دھرم دُروہی کو اپنے بازوؤں کی قوت سے روک کر دبا دے۔
Word by Word
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वयम्himself
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
प्रतिहन्तिviolates/strikes against
प्रतिहन्ति:
TypeVerb
Rootप्रति-हन्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
समम्proper/right (order)
समम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसम
FormNeuter, Accusative, Singular
शासनrule/discipline
शासन:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशासन
FormNeuter, Locative, Singular
विषयेin the matter/domain
विषये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविषय
FormMasculine, Locative, Singular
रतःengaged/attached
रतः:
Karta
TypeAdjective
Rootरत
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
बाहुभ्याम्with (his) two arms
बाहुभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootबाहु
FormMasculine, Instrumental, Dual
विनिग्राह्यःto be restrained/suppressed
विनिग्राह्यः:
TypeAdjective
Rootवि-नि-ग्रह्
FormMasculine, Nominative, Singular
लोकयात्राविधातकःone who disrupts the course/order of the world
लोकयात्राविधातकः:
Karta
TypeNoun
Rootलोक-यात्रा-विधातृ
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
व्यास उवाच
Characters & Entities
V
VyāsaK
KṣatriyaL
loka (society/people)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes