Shloka 7
Yājñavalkya on the Unity of Sāṃkhya and Yoga and the Marks of Meditative Composure
एतामक्षपयित्वा हि जायते नृपसत्तम । सा हास्य प्रकृतिर्दृष्टा तत्क्षयान्मोक्ष उच्यते,नृपश्रेष्ठ जीव अपने अज्ञानवश उस सोलहवीं कलारूप प्रकृतिके संयोगका क्षय नहीं कर पाता, इसलिये बारंबार जन्म ग्रहण करता है। वह ही कला जीवकी प्रकृति अर्थात् उत्पत्तिका कारण देखी गयी है। उसके संयोगका क्षय होनेपर ही मोक्षकी प्राप्ति बतायी जाती है
etām akṣapayitvā hi jāyate nṛpasattama | sā hāsya prakṛtir dṛṣṭā tatkṣayān mokṣa ucyate ||
وسِشٹھ نے کہا—اے نرپ-شریشٹھ، جیوا اس (بندھن پیدا کرنے والی) سولہویں کلا کے ساتھ اپنے اتصال کو ختم نہیں کر پاتا؛ اسی لیے وہ بار بار جنم لیتا ہے۔ یہی اس کی پرکرتی—یعنی پیدائش کا سبب—دیکھی گئی ہے؛ اور اسی اتصال کے زوال پر ہی موکش کہا گیا ہے۔
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Rebirth continues as long as the binding causal principle—described as a ‘portion/kalā’ functioning as one’s prakṛti—remains unexhausted; liberation is taught to arise when that conjunction is fully worn away.
Vasiṣṭha is instructing a king in a philosophical discourse on the cause of repeated birth and the condition for mokṣa, identifying prakṛti-like causality as the driver of saṃsāra and its cessation as liberation.